Kahramanmaraş'ın geleneksel el sanatları arasında önemli bir yere sahip olan bakırcılıkta kullanılan ajur aşı, bakır levha üzerine çizim yapılmasını ifade ediyor.
Kentin yerel söz varlığı üzerine hazırlanan akademik araştırmada kayıt altına alınan terim, bakırcılık mesleğinin kendine özgü iş ve işlem adlarından biri olarak bulunuyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 adlı araştırmasında ajur aşı, bakır levha üzerine çizim yapma işlemi olarak açıklanıyor.
Sözcüğün anlamı, Kahramanmaraş'ta geleneksel bakır işçiliğinde kullanılan mesleki terminolojinin incelenmesi açısından önem taşıyor.
AJUR AŞI BAKIR LEVHA ÜZERİNE ÇİZİM YAPILMASI
Akademik araştırmaya göre ajur aşı, doğrudan bakırcılık mesleğiyle bağlantılı bir işlem.
Sözlükte kelimenin karşılığı bakır levha üzerine çizim yapılması olarak veriliyor.
Bununla birlikte araştırmada kullanılan çizim araçları, işlemin uygulanma sırası veya hazırlanacak desenlerin özellikleri ayrıntılı biçimde açıklanmıyor.
Bu nedenle ajur aşı ifadesini doğrudan delme, kesme ya da kabartma işlemiyle eşitlemek doğru değil.
Araştırmanın kesin olarak doğruladığı bilgi, terimin bakır levha üzerindeki çizim faaliyetine karşılık gelmesi.
MARAŞ BAKIRCILIĞINDA FARKLI TEKNİKLER KULLANILIYOR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün bakırcılık üzerine hazırladığı tanıtımda, geleneksel üretim sırasında kullanılan tekniklere yer veriliyor.
Bakanlığın açıklamasına göre Kahramanmaraş bakırcılığında bakırın şekillendirilmesi için dövme yönteminden yararlanılıyor.
Dövme işlemi, çukurlama ve toplama adı verilen iki farklı yöntemle uygulanabiliyor.
Süsleme aşamasında ise kabartma ve zımba nakış teknikleri kullanılıyor.
Bakır üzerine işlenecek motifler, çeşitli kalemler ve yardımcı araçlarla hazırlanıyor.
Ajur aşı kelimesi de bakır üzerine çizim yapılması anlamıyla bu geniş meslek terminolojisi içerisinde değerlendiriliyor.
Ancak farklı kaynaklarda anlatılan bütün tekniklerin ajur aşı işleminin doğrudan aşamaları olduğu söylenemez.
BAKIRCILAR ÇARŞISI GELENEKSEL ÜRETİM MERKEZLERİNDEN
Kahramanmaraş'ın tarihî çarşıları arasında Bakırcılar Çarşısı da bulunuyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamalarında kentteki bakırcılığın 1950'li yıllardan itibaren üretim ve ticaret bakımından geliştiği belirtiliyor.
Bakırcılıkta tencere, kazan, tepsi, kahve takımı, sürahi, mangal ve çeşitli süs eşyaları hazırlanıyor.
Üretilen eşyalarda kullanılan motifler, ürünün hazırlanma amacına ve uygulanan tekniğe göre farklılık gösterebiliyor.
Bakır işleme sırasında kullanılan araç ve yöntemlerin özel isimler taşıması, mesleki söz varlığının oluşmasına katkı sağlıyor.
GELENEKSEL BAKIRCILIK TERİMLERİ KAYIT ALTINDA
Kahramanmaraş ağzına ilişkin araştırmalarda bakırcılıkla bağlantılı başka kelimeler de bulunuyor.
Bakır parçaların birleştirilmesi, metalin şekillendirilmesi, süslenmesi ve parlatılması için kullanılan işlemler farklı adlarla tanımlanıyor.
Ajur aşı, bu kelimeler arasında çizim işlemini ifade etmesi bakımından dikkat çekiyor.
Terimin akademik kaynakta kayıt altına alınması, bakırcılık mesleğinde kullanılan yerel adlandırmaların araştırılması açısından önemli bir belge oluşturuyor.
Ancak ajur aşı ifadesinin günümüzde Kahramanmaraş'taki bütün bakır ustalarınca kullanıldığına ilişkin veri bulunmuyor.
Sözcüğün kullanım alanlarının ve uygulama ayrıntılarının ortaya çıkarılması için meslek ustalarıyla yapılacak saha araştırmaları önem taşıyor.
Muhabir: Sefa Başer
