Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kullanılan ulal kelimesi, birbirinden farklı iki anlamıyla akademik araştırmalarda yer alıyor. Sözcük, hem bir kıyafete eklenen kumaş parçasını hem de haberciyi ifade ediyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi akademisyenlerinden Dr. Öğr. Üyesi Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı çalışmasında ulal kelimesi iki ayrı anlamla açıklanıyor.
Araştırmada her iki anlam için de konuşma örneği bulunuyor.
ULAL KIYAFETE EKLENEN PARÇAYI ANLATIYOR
Türkoğlu ağzındaki ulal kelimesinin ilk karşılığı, bir nesneye eklenmiş parça olarak belirtiliyor.
Akademik araştırmada kullanılan örnekte, bir terzinin eteğe eklediği kumaş parçasından söz ediliyor.
Konuşmada eklenen parçanın düzgün dikilmemesi nedeniyle sökülmesinin istendiği anlatılıyor.
Bu kullanım, sözcüğün kıyafetlerin dikilmesi ve onarılmasıyla bağlantılı bir anlam taşıdığını gösteriyor.
Ancak ulal kelimesinin yalnızca eteklerde kullanılan bir ek parçayı ifade ettiği söylenemez.
Araştırmadaki temel karşılık, eklenmiş parça şeklinde veriliyor.
Terzilikle ilgili örnek ise kelimenin kullanım alanlarından birini ortaya koyuyor.
AYNI KELİME HABERCİ ANLAMINDA KULLANILIYOR
Ulal sözcüğünün ikinci anlamı haberci olarak kaydedildi.
Araştırmada verilen örnekte bir kişinin, satın almak istediği mal hakkında başka birine haber gönderdiği anlatılıyor.
Bu kullanımda ulal kelimesi kumaş veya dikim işiyle bağlantılı değil.
Sözcük doğrudan haber ileten kişi anlamında kullanılıyor.
İki anlamın birbirinden farklı olması, kelimenin kullanıldığı cümlenin önemini artırıyor.
Ulal sözcüğünün kıyafete eklenen parça mı, yoksa haberci mi anlamına geldiği konuşmanın bağlamına göre anlaşılıyor.
TERZİLİK VE HABERLEŞME AYNI SÖZCÜKTE BULUŞUYOR
Ulal kelimesinin iki farklı anlamıyla kayıt altına alınması, yöresel söz varlığının çeşitliliğini gösteriyor.
Birinci anlam günlük yaşamda kullanılan giysilerin dikimiyle, ikinci anlam ise insanlar arasındaki haberleşmeyle ilgili.
Standart Türkçede kullanılan ulamak fiili de eklemek ve katmak anlamları taşıyor.
Bununla birlikte ulal kelimesinin tarihsel kökenini doğrudan bu fiile bağlamak için etimolojik araştırma gerekiyor.
Özellikle haberci anlamının nasıl ortaya çıktığı konusunda akademik çalışmada ayrıntılı bilgi bulunmuyor.
Bu nedenle iki anlam arasındaki tarihsel ilişki kesinleşmiş bir bilgi olarak sunulamıyor.
MARAŞ'IN EL SANATLARI KÜLTÜRÜYLE BAĞLANTILI
Kahramanmaraş, geleneksel el sanatlarıyla tanınan şehirler arasında bulunuyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının yayınlarında kentteki sim sırma işlemeciliği, yorgancılık, oya işlemeciliği ve farklı tekstil işleri anlatılıyor.
Maraş işi sim sırma işlemeciliğinde kumaş üzerine desenlerin işlendiği ve çeşitli dikiş tekniklerinin kullanıldığı belirtiliyor.
Türkoğlu ağzındaki ulal kelimesinin ilk anlamı da kumaşa eklenen parça üzerinden geleneksel giyim ve dikim terminolojisiyle bağlantı kurulmasına imkân sağlıyor.
Ancak ulal sözcüğünün sim sırma işlemeciliğinde kullanılan özel bir teknik olduğu yönünde doğrulanmış bilgi bulunmuyor.
Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığında bulunan ulal, hem günlük giyim hem de haberleşmeyle ilgili iki farklı anlamıyla dikkat çeken kelimeler arasında yer alıyor.
Muhabir: Sefa Başer
