Kahramanmaraş'ın yerel konuşma dilinde kullanılan sıyırdıcı kelimesi, su bekçisi anlamına geliyor. Geleneksel su kullanımıyla bağlantılı olan sözcük, akademik araştırmalarda kayıt altına alınan meslek ve görev adları arasında bulunuyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 adlı çalışmasında sıyırdıcı kelimesi, doğrudan su bekçisi karşılığıyla açıklanıyor.
Sözcük, Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığını içeren Maraş Edebiyat arşivinde de bulunuyor.
Bu kayıtlar, suyun korunması ve kullanımının takip edilmesiyle bağlantılı bir görevin yöresel dilde farklı bir isimle anıldığını gösteriyor.
SIYIRDICI SU BEKÇİSİ ANLAMINA GELİYOR
Akademik araştırmada sıyırdıcı, su bekçisi olarak tanımlanıyor.
Bu karşılık, kelimenin doğrudan bir görev veya meslek adı olduğunu ortaya koyuyor.
Maraş Edebiyat'ın yerel sözlük arşivinde ise sıyırdıcı kelimesiyle bağlantılı başka bir ifade bulunuyor.
Sıyırddırmak sözcüğü, akarsuyun başkaları tarafından izinsiz alınmasını önlemek amacıyla bekletilmesi veya takip ettirilmesi anlamında açıklanıyor.
Bu iki kayıt, suyun gözetilmesiyle ilgili yöresel bir söz varlığının bulunduğunu gösteriyor.
Ancak sözcüklerin benzerliğinden hareketle sıyırdıcıların bütün görevlerini kesin biçimde belirlemek mümkün değil.
SUYUN KULLANIMI GELENEKSEL TARIMDA ÖNEMLİ
Tarımsal üretimde suyun uygun zamanda kullanılabilmesi, üretim faaliyetlerinin sürdürülebilmesi açısından önem taşıyor.
Özellikle sulama kanalları ve ortak su kaynaklarının kullanıldığı alanlarda suyun dağıtımıyla ilgili farklı görevler bulunabiliyor.
Kahramanmaraş ağzındaki sıyırdıcı kelimesi de suyun gözetilmesiyle bağlantılı bir adlandırma.
Ancak akademik araştırmada sıyırdıcının belirli bir sulama kanalında mı, köyün ortak su kaynağında mı yoksa başka bir alanda mı görev yaptığı açıklanmıyor.
Aynı şekilde bu görevi yapan kişilerin nasıl seçildiği, ücret alıp almadığı veya hangi kurallara göre çalıştığı hakkında da ayrıntılı bilgi bulunmuyor.
TARIMSAL SULAMADA GÖREVLER DEĞİŞTİ
Türkiye'de tarımsal sulama hizmetlerinin yürütülmesinde günümüzde çeşitli kurum ve kuruluşlar görev alıyor.
Tarım ve Orman Bakanlığının sulama birliklerine ilişkin açıklamalarında, sulama suyu taleplerinin etkin, ekonomik ve adil biçimde karşılanmasının önemine dikkat çekiliyor.
Bakanlığın 13 Ağustos 2022 tarihli açıklamasında, sulama birliklerinin yönetimiyle ilgili usul ve esaslar ele alınıyor.
Bu düzenlemeler, günümüzdeki sulama hizmetlerinin kurumsal çerçevesine ilişkin bilgi sağlıyor.
Ancak sıyırdıcı kelimesinin bu kurumların günümüzdeki belirli bir personel unvanına karşılık geldiği söylenemez.
Yöresel sözlükteki ifade ile mevcut sulama yönetimi sistemi ayrı dönemlerin ve farklı görev tanımlarının kayıtlarıdır.
ESKİ GÖREV ADLARI MARAŞ AĞZINDA YAŞIYOR
Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığında tarım, hayvancılık ve üretim faaliyetleriyle bağlantılı birçok meslek adı bulunuyor.
Bu sözcükler, günlük yaşamda yapılan işlerin yerel konuşma dilindeki karşılıklarını ortaya koyuyor.
Sıyırdıcı da su bekçiliğiyle bağlantılı bir görevi ifade eden kelimelerden biri.
Akademik araştırmada kayıt altına alınması, sözcüğün dil incelemelerinde kullanılabilecek bir belge hâline gelmesini sağlıyor.
Bununla birlikte kelimenin geçmişte hangi ilçelerde kullanıldığı ve bugün ne ölçüde bilindiği konusunda yeterli veri bulunmuyor.
Kahramanmaraş'ın geleneksel su kullanım kültürüne yönelik yeni araştırmalar, sıyırdıcı sözcüğünün kullanım alanlarını daha ayrıntılı biçimde ortaya koyabilir.
Muhabir: Sefa Başer
