Halipci ne demek? Kahramanmaraş'ın geleneksel tarhana üretiminde İslahiye'den gelen ustaların yaptığı işin yöresel adı.
Kahramanmaraş'ın geleneksel tarhana üretimiyle bağlantılı halipci kelimesi, bölgenin eski meslek adları arasında bulunuyor. Akademik araştırmalarda kayıt altına alınan sözcük, tarhana mevsiminde İslahiye tarafından gelerek yağsız yoğurt ve tuzsuz ayran üretimi yapan kişileri ifade ediyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında Edebî Eleştiri Dergisi'nde yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 adlı çalışmasında halipci kelimesine yer verildi.
Araştırmada sözcük, geleneksel meslekler ve bu mesleklerle bağlantılı faaliyetler arasında değerlendiriliyor.
Halipci adlandırması, Maraş tarhanasının hazırlanmasında kullanılan süt ürünleri ile yöresel çalışma hayatı arasındaki bağlantıya ilişkin önemli bir kayıt oluşturuyor.
HALİPCİ TARHANA MEVSİMİNDE ÇALIŞAN KİŞİYDİ
Akademik kaynakta halipci kelimesi, belirli bir üretim döneminde yapılan işle ilişkilendiriliyor.
Sözlük tanımında tarhana mevsimi özellikle belirtiliyor.
Bu dönemde İslahiye tarafından gelen kişiler, yağsız yoğurt ve tuzsuz ayran üretimiyle uğraşan kimseler olarak tanımlanıyor.
Bu kayıt, halipci sözcüğünün genel bir süt üreticisi adından daha özel bir anlam taşıdığını gösteriyor.
Kelime, belirli bir mevsimde ve belirli ürünlerin hazırlanmasıyla bağlantılı olarak kullanılmış.
Ancak araştırmada halipcilerin çalışma süreleri, üretim miktarları veya hangi tarihler arasında bu faaliyetleri yürüttükleri açıklanmıyor.
Bu nedenle mesleğin geçmişteki ekonomik büyüklüğü hakkında kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değil.
İSLAHİYE İLE KAHRAMANMARAŞ ARASINDA ÜRETİM BAĞLANTISI
Halipci kelimesinin tanımında dikkat çeken ayrıntılardan biri, çalışanların İslahiye tarafından gelmesi.
Günümüzde Gaziantep'e bağlı olan İslahiye, Kahramanmaraş'ın güneyindeki yerleşimlerle coğrafi bağlantıya sahip.
Akademik kaynakta bu bölgeden gelen kişilerin tarhana mevsiminde süt ürünleri hazırladığı belirtiliyor.
Bu bilgi, yöresel üretimde farklı yerleşimlerden gelen çalışanların görev alabildiğini gösteren sözlü kültür kayıtlarından biri olarak değerlendirilebilir.
Bununla birlikte halipcilerin ticari bir örgütlenmeye sahip olduğu veya belirli kurallarla çalışan bir meslek birliği oluşturduğu yönünde kaynakta bilgi bulunmuyor.
MARAŞ TARHANASININ ÜRETİMİNDE YOĞURT ÖNEMLİ
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda Maraş tarhanasının hazırlanışına ilişkin ayrıntılı bilgiler bulunuyor.
Bakanlığın açıklamasına göre Maraş tarhanasının temel bileşenleri buğday yarması ve yoğurt.
Üretimde önce buğday yarması suyla pişiriliyor. Ardından hazırlanan karışıma yoğurt ve isteğe bağlı diğer malzemeler ekleniyor.
Maraş tarhanasının önemli özelliklerinden biri, yoğurdun doğrudan pişirme aşamasına alınmaması.
Hazırlanan karışım, çığ adı verilen sergilerin üzerine yayılarak kurutuluyor.
Bu bilgiler, halipci kelimesinin bağlantılı olduğu üretim alanının anlaşılmasını sağlıyor.
Ancak günümüzdeki tarhana üretim yöntemlerinin tamamında halipci adı verilen kişilerin çalıştığına ilişkin bir veri bulunmuyor.
GELENEKSEL ÜRETİMDE MESLEK ADLARI KORUNUYOR
Kahramanmaraş'ın gastronomi kültüründe üretim aşamalarına ve bu aşamalarda çalışan kişilere verilen isimler, yerel söz varlığının önemli parçalarını oluşturuyor.
Halipci de bunlardan biri.
Sözcük, tarhana üretimiyle bağlantılı bir görevin yerel dilde nasıl adlandırıldığını ortaya koyuyor.
Kelimenin akademik kaynakta kayıtlı olması, Kahramanmaraş'ın geleneksel üretim geçmişine ilişkin yeni araştırmalar için bir başlangıç noktası oluşturuyor.
Halipcilerin çalışma biçimleri, kullandıkları araçlar ve mesleğin sonraki dönemlerdeki durumu ise ayrıca araştırılması gereken konular arasında bulunuyor.
Kaynaklar: Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1, sayfa 583 ve Kültür ve Turizm Bakanlığı Maraş Tarhanası.
Muhabir: Sefa Başer
