Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığına ilişkin akademik araştırmalarda, günlük yaşamda kullanılan eski temizlik araçlarından biri olan acımık süpürgesi dikkat çekiyor. Bitkisel malzemeden hazırlanan bu süpürge, geçmişte ahır, avlu, merdiven ve kapı önlerinin temizlenmesinde kullanılan araçlar arasında yer alıyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan tarafından hazırlanan ve 30 Aralık 2023 tarihinde Asya Studies dergisinde yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmada acımık süpürgesi, yörede kullanılan eşya adları arasında gösteriliyor.
Araştırmada kelime, acımık adı verilen bitkiden yapılan ve özellikle evlerin dış bölümlerinin temizliğinde kullanılan süpürge olarak açıklanıyor.
ACIMIK SÜPÜRGESİ GELENEKSEL TEMİZLİK ARACIYDI
Akademik çalışmada acımık süpürgesinin kullanım alanları açık biçimde sıralanıyor.
Bu alanlar arasında ahırlar, avlular, merdivenler ve kapı önleri bulunuyor.
Söz konusu kullanım, süpürgenin evin içindeki odalardan çok açık alanların ve günlük yaşamda kirlenebilen bölümlerin temizliğiyle ilişkilendirildiğini gösteriyor.
Acımık süpürgesinin elektrikli bir araç olmadığı, bitkisel malzemelerden hazırlanan geleneksel bir temizlik ürünü olduğu anlaşılıyor.
Ancak araştırmada süpürgenin sap uzunluğu, bağlanma şekli ve hazırlanma aşamaları ayrıntılı olarak açıklanmıyor.
Bu nedenle acımık süpürgesinin bütün üretim tekniklerini belirlemek için ayrıca saha araştırması yapılması gerekiyor.
DOĞAL BİTKİLERDEN SÜPÜRGE YAPIMI ARAŞTIRILDI
Türkiye'de bitkilerden süpürge yapılması yalnızca Kahramanmaraş'la sınırlı bir uygulama değil.
Türkiye'nin Farklı Coğrafik Bölgelerinde Süpürge Yapımında Kullanılan Bitkiler Üzerine Etnobotanik Bir Çalışma adlı akademik araştırmada, geleneksel süpürgelerde kullanılan bitkiler incelendi.
2019-2022 yılları arasında 15 ilde gerçekleştirilen saha çalışmalarında 120 kişiyle görüşüldü.
Araştırma sonucunda 32 familyaya ait 69 bitki taksonunun süpürge yapımında kullanıldığı belirlendi.
Çalışmada doğal süpürgelerin özellikle avlu, bahçe, ahır ve benzeri alanların temizliğinde değerlendirildiği belirtildi.
Bu bilgiler, Kahramanmaraş'tan kaydedilen acımık süpürgesinin ilişkili olduğu geleneksel üretim alanını anlamaya yardımcı oluyor.
Ancak söz konusu araştırma sonuçları, acımık adı verilen bitkinin bilimsel türünü tek başına belirlemiyor.
ACIMIK BİTKİSİNİN TÜRÜ AYRICA ARAŞTIRILMALI
Yöresel kelimelerin araştırılmasında dikkat edilmesi gereken konulardan biri, bitki adlarının bölgelere göre değişebilmesi.
Aynı bitki farklı yerleşimlerde farklı isimlerle anılabildiği gibi, benzer isimler farklı bitkiler için de kullanılabiliyor.
Acımık süpürgesiyle ilgili akademik kayıtta bitkinin yöresel adı bulunuyor. Ancak Latince bilimsel ismi belirtilmiyor.
Bu nedenle sözlükteki kısa açıklamadan hareketle bitkinin botanik kimliğine ilişkin kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değil.
Bitkinin tanımlanması için örneklerin incelenmesi, yerel kullanımın karşılaştırılması ve botanik kaynaklarla doğrulanması gerekiyor.
KAHRAMANMARAŞ'IN ESKİ EV EŞYALARI KAYIT ALTINDA
Kahramanmaraş ağzında kullanılan eşya adları, geleneksel yaşam biçimlerinin anlaşılmasına katkı sağlıyor.
Evlerde kullanılan kaplar, tarım araçları, temizlik malzemeleri ve el yapımı ürünler farklı yöresel isimlerle anılabiliyor.
Acımık süpürgesi de bu adlandırmalar arasında bulunuyor.
Sözcüğün akademik kaynakta kayıt altına alınmış olması, geçmişte kullanılan bir temizlik aracının adının belgelenmesini sağlıyor.
Kahramanmaraş'ın kültürel mirasına ilişkin araştırmalarda acımık süpürgesi, doğal malzemelerin günlük yaşamda nasıl değerlendirildiğini gösteren örneklerden biri olarak yer alıyor.
Kaynaklar: Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, sayfa 75 ve Türkiye'de süpürge yapımında kullanılan bitkiler üzerine akademik araştırma. DergiPark
Muhabir: Sefa Başer
