Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde söz ve nişan yüzüğü için kullanılan toha kelimesi, yöresel ağız araştırmalarında kayıt altına alındı. İlçenin Büyükimalı Bozdoğanlar Mahallesi'nden derlenen konuşmada geçen kelime, evlilik hazırlıklarıyla bağlantılı yerel adlandırmalar arasında bulunuyor.
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi akademisyenlerinden Dr. Öğr. Üyesi Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan araştırmasında sözcük, toka ve toha biçimleriyle kaydedildi.
Araştırmada her iki kelime de söz veya nişan yüzüğü karşılığıyla açıklanıyor.
TOHA KELİMESİ SÖZ VE NİŞAN YÜZÜĞÜ ANLAMINA GELİYOR
Türkoğlu ağzında kullanılan toha sözcüğü, evlilik öncesindeki söz veya nişan döneminde takılan yüzüğü ifade ediyor.
Akademik araştırmada kelimenin toka biçimi de bulunuyor.
Sözcüğün kullanım örneğinde, yüzüğünü düşüren yeni bir gelinden ve ona daha iyi bir yüzük almayı teklif eden eşinden söz ediliyor.
Bu anlatım, kelimenin günlük aile ilişkileriyle bağlantılı konuşmalarda kullanıldığını gösteriyor.
Ancak araştırmada toha adının yalnızca belirli bir maden veya yüzük modeli için kullanıldığı belirtilmiyor.
Bu nedenle sözcüğün sadece altın, gümüş ya da belirli biçimdeki yüzükleri ifade ettiğini söylemek mümkün değil.
BÜYÜKİMALI BOZDOĞANLAR MAHALLESİNDE KAYDEDİLDİ
Kelimenin kullanım örneği, Türkoğlu ilçesinin Büyükimalı Bozdoğanlar Mahallesi'nden alınan konuşma kaydına dayanıyor.
Esra Kirik'in araştırmasında yöre sakinlerinin günlük konuşmalarında geçen kelimeler anlamlarıyla birlikte değerlendirildi.
Toha sözcüğü de bu kapsamda yer alan isimlerden biri oldu.
Kelimenin aynı araştırmada toka biçimiyle birlikte gösterilmesi, yöresel telaffuz farklılıklarına ilişkin bilgi sunuyor.
Ancak bu iki söyleyişin hangi dönemlerde veya hangi kuşaklar tarafından daha fazla kullanıldığına ilişkin veri bulunmuyor.
MARAŞ'IN EVLİLİK KÜLTÜRÜNDE YÖRESEL ADLANDIRMALAR
Kahramanmaraş'ın geleneksel düğün kültüründe farklı aşamalara ve eşyalara ilişkin yerel kelimeler bulunuyor.
Söz kesme, nişan ve gelin alma sırasında kullanılan nesnelerin yöresel adları, söz varlığı araştırmalarının konuları arasında yer alıyor.
Toha kelimesi de evlilik hazırlıklarında kullanılan yüzüğün yerel karşılığı olarak dikkat çekiyor.
Söz ve nişan yüzükleri, Anadolu'nun farklı bölgelerinde evlilik geleneklerinin bir parçası olarak bulunuyor.
Ancak yüzüğün ne zaman takıldığı, kim tarafından alındığı veya hangi törenin düzenlendiği, yerleşimlerin geleneklerine göre değişebiliyor.
Türkoğlu ağız araştırmasında ise bu uygulamaların bütün ayrıntıları değil, yüzük için kullanılan yerel kelime belgeleniyor.
DÜĞÜN KÜLTÜRÜNE AİT KELİMELER KORUNUYOR
Geleneksel kültür araştırmalarında düğün ve nişan törenleri, toplumsal yaşamın önemli konuları arasında bulunuyor.
Bu törenlerde kullanılan nesnelerin adları da yöresel dilin incelenmesine katkı sağlıyor.
Toha kelimesi, standart Türkçedeki söz veya nişan yüzüğü ifadesinin Türkoğlu ağzındaki karşılıklarından biri.
Araştırmada kelimenin belirli bir mahalleden derlenmiş olması, kullanım yerinin belgelenmesi bakımından önem taşıyor.
Ancak sözcüğün yalnızca bu mahallede kullanıldığı ya da günümüzde bütün Türkoğlu sakinlerince bilindiği sonucuna varmak mümkün değil.
Büyükimalı Bozdoğanlar Mahallesi'nden derlenen toha kelimesi, Kahramanmaraş'ın evlilik kültürüyle bağlantılı yerel söz varlığı içerisinde belgelenmiş adlandırmalardan biri olarak yer alıyor.
Muhabir: Sefa Başer
