Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesine bağlı Göllühöyük Mahallesi'nde traktör için kullanılan çit moturu kelimesi, akademik ağız araştırmasında kayıt altına alındı. Yerel konuşma dilinde tarımsal üretimde kullanılan traktörü ifade eden sözcük, tarım teknolojilerinin yöresel adlandırmalarına örnek oluşturuyor.
Dr. Öğr. Üyesi Esra Kirik'in 2025 tarihli Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı çalışmasında çit moturu, traktör anlamıyla açıklanıyor.
Araştırmada verilen konuşma örneğinde traktörlerin ortaya çıkmasıyla tarlaların sürülmesinden söz ediliyor.
Bu kayıt, kelimenin tarımsal üretimle doğrudan bağlantılı bir anlatım içerisinde kullanıldığını gösteriyor.
ÇİT MOTURU TRAKTÖR ANLAMINA GELİYOR
Türkoğlu'nun Göllühöyük Mahallesi'nde derlenen çit moturu sözcüğü, standart Türkçedeki traktör kelimesinin yöresel karşılığı olarak açıklanıyor.
Kelimenin kullanım örneğinde traktörlerin tarımsal üretimde kullanılmaya başlanması ve tarlaların sürülmesi anlatılıyor.
Bu yönüyle çit moturu, tarım makinesinin yerel konuşma dilindeki adlandırmalarından biri.
Ancak kelimenin hangi dönemde ortaya çıktığı veya ilk olarak hangi traktör modelleri için kullanıldığı araştırmada belirtilmiyor.
Bu nedenle çit moturu sözcüğünü belirli bir marka veya üretim dönemiyle ilişkilendirmek için yeterli bilgi bulunmuyor.
GÖLLÜHÖYÜK MAHALLESİNDE KULLANIMI BELGELENDİ
Esra Kirik'in araştırmasında kelimenin geçtiği konuşma örneği, Türkoğlu ilçesinin Göllühöyük Mahallesi'nden kaydedildi.
Çalışmada yöresel kelimeler, yalnızca sözlük karşılıklarıyla değil, konuşma içerisindeki kullanımlarıyla birlikte incelendi.
Çit moturu da bu yöntemin uygulandığı sözcüklerden biri oldu.
Kelimenin tanık cümlesinde tarla sürme işleminden söz edilmesi, sözcüğün anlamının anlaşılmasına yardımcı oluyor.
Ancak tek bir mahallede kayda geçirilmiş olması, çit moturu ifadesinin Türkoğlu'nun diğer mahallelerinde kullanılmadığı anlamına gelmiyor.
Bunun belirlenmesi için farklı yerleşimlerdeki konuşma kayıtlarının karşılaştırılması gerekiyor.
TARIMDA MAKİNELEŞME ÜRETİMİ DEĞİŞTİRDİ
Traktörler, tarımsal üretimde kullanılan önemli makineler arasında bulunuyor.
Tarım ve Orman Bakanlığının tarımsal mekanizasyon yayınlarında traktörlerin üretim faaliyetlerindeki yerine ve tarım makinelerinin kullanımına ilişkin bilgiler veriliyor.
Traktörler, uygun ekipmanlarla toprak işleme ve çeşitli tarımsal faaliyetlerde kullanılabiliyor.
Göllühöyük'ten derlenen konuşmada da traktörler ile tarlaların sürülmesi arasında bağlantı kuruluyor.
Bu anlatım, makine kullanımının yerel konuşma dilindeki karşılığını ortaya koyuyor.
Ancak konuşma örneği, Göllühöyük'te traktörün ilk kez hangi yıl kullanılmaya başlandığını belirlemeye yeterli değil.
TARIM ARAÇLARININ ADLARI YEREL SÖZ VARLIĞINDA
Kahramanmaraş'ın yöresel konuşma dilinde tarımsal üretimle bağlantılı çok sayıda kelime bulunuyor.
Bu sözcükler arasında hem geleneksel üretim araçlarına hem de daha yeni tarım makinelerine verilen yerel adlar yer alıyor.
Çit moturu, traktörün yöresel karşılığı olarak bu adlandırmalar arasında bulunuyor.
Sözcüğün iki kelimeden oluşması ve standart Türkçedeki traktör kelimesinden farklı söylenmesi dikkat çekiyor.
Bununla birlikte ifadenin kesin kökeni veya hangi kelimelerin birleşmesiyle ortaya çıktığı hakkında akademik araştırmada ayrıntılı açıklama bulunmuyor.
Bu nedenle çit moturu sözcüğünün kökenine ilişkin kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değil.
Esra Kirik'in araştırmasında kayıt altına alınan bu ifade, Kahramanmaraş'ın tarımsal üretim kültürü ile yerel dil özellikleri arasındaki bağlantıyı gösteren belgelenmiş örneklerden birini oluşturuyor.
Muhabir: Sefa Başer
