Kahramanmaraş'ın Türkiye genelinde tanınan ürünlerinden Maraş dondurmasının yapım aşamalarından biri, yerel söz varlığında dondurma firiği olarak adlandırılıyor.
Yöresel ağız araştırmalarında yer alan bu ifade, süt, salep ve şekerin kaynatılarak belirli bir kıvama getirildiği, dondurmanın henüz son hâlini almadığı aşamayı tanımlıyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 tarihli çalışmasında dondurma firiği, Kahramanmaraş'ın yiyecek ve içeceklerle ilgili yerel kelimeleri arasında gösteriliyor.
DONDURMA FİRİĞİ KELİMESİNİN ANLAMI
Araştırmada dondurma firiği, süt, salep ve şekerin ateşte kaynatılmasının ardından oluşan karışımın, geleneksel üretimde küleğe konulmadan önceki hâli olarak açıklanıyor.
Bu tanım, tamamlanmış ve tüketiciye sunulmaya hazır dondurmadan farklı bir aşamaya işaret ediyor.
Dolayısıyla dondurma firiği ifadesini doğrudan paketlenmiş Maraş dondurmasıyla aynı anlamda kullanmak doğru değil.
GELENEKSEL DONDURMA ÜRETİMİNDE ÖZEL BİR AŞAMA
Kahramanmaraş'ın yerel söz varlığında üretimin farklı aşamalarının özel isimlerle anlatılması dikkat çekiyor.
Firik kelimesi, Maraş tarhanasının tam kurumamış hâlini ifade etmek için de kullanılıyor.
Ancak tarhana firiği ile dondurma firiği aynı yiyecek değil. Ortak nokta, iki adlandırmanın da bir ürünün hazırlanma sürecindeki belirli bir hâli anlatması.
Dondurma firiği ifadesi bu yönüyle yöresel üretim dilinin bir örneğini oluşturuyor.
MARAŞ DONDURMASI COĞRAFİ İŞARETLE KORUNUYOR
Türk Patent ve Marka Kurumunun kayıtlarına göre Maraş Dondurması, 18 Nisan 2018 tarihinde 344 tescil numarasıyla mahreç işareti aldı.
Tescil belgesinde ürünün hazırlanmasında keçi sütü, salep ve şeker kullanıldığı belirtiliyor.
Üretim sürecinde sütün işlenmesi, karışımın hazırlanması, soğutulması ve yoğrulması gibi aşamalar bulunuyor.
Bununla birlikte günümüzdeki tescilli üretim yöntemiyle yöresel sözlüklerde anlatılan geleneksel külek aşamasını tamamen aynı işlem olarak değerlendirmek mümkün değil.
MARAŞ AĞZINDA ÜRETİM DİLİNİN İZLERİ
Geleneksel ürünlerin hazırlanışında kullanılan kelimeler, yöresel söz varlığının önemli bir bölümünü oluşturuyor.
Dondurma firiği de Kahramanmaraş'ın üretim kültürü ile konuşma dili arasındaki bağlantıyı ortaya koyuyor.
Ürünlerin yalnızca isimlerini değil, hazırlanma aşamalarını anlatan ifadelerin de belgelenmesi, yerel gastronomi araştırmalarına katkı sağlıyor.
Maraş dondurmasının üretim geçmişi incelenirken dondurma firiği gibi kelimeler, geleneksel ustalık terminolojisinin anlaşılması açısından ayrıca önem taşıyor.
Muhabir: Atilla ŞAKACI
