Kahramanmaraş'ta iplik sarma aracının eski adı terzek
Kahramanmaraş'ta iplik sarma aracının eski adı terzek
İçeriği Görüntüle
Türkoğlu ağzında sırık, geleneksel yorgan dikiminde sık ve sağlam biçimde yapılan dikişi anlatan yöresel kelimeler arasında bulunuyor.
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kullanılan sırık sözcüğü, geleneksel yorgan dikiminde yapılan sık ve sağlam dikişi ifade ediyor. Yöresel zanaat sözlüğünde bulunan bu kelime, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesinden Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan akademik araştırmasında kayıt altına alındı.
Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar adlı çalışmanın 28. sayfasında sırık, geçmişte yorgan dikerken yapılan sık ve sağlam dikiş olarak açıklanıyor.
Araştırmadaki konuşma örneğinde, yorgan diken bir kadının kumaşı çuvaldızla sık biçimde dikmesinden söz ediliyor.
SIRIK YORGAN DİKİŞİNİN YÖRESEL ADI
Akademik sözlükte sırık kelimesi, yorganların dikiminde kullanılan belirli bir dikiş biçimini tanımlıyor.
Sözcüğün karşılığında dikişin sık ve sağlam olması özellikle belirtiliyor.
Ancak araştırmada bu dikişin kaç santimetre aralıklarla atıldığı veya hangi ipliğin kullanıldığı açıklanmıyor.
Bu nedenle sırık için belirli teknik ölçülere sahip standart bir dikiş sistemi bulunduğu ileri sürülemez.
MARAŞ YORGANCILIĞINDA EL İŞÇİLİĞİ ÖNE ÇIKIYOR
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yorgancılık tanıtımında, geleneksel yorgan üretiminde pamuk, yün, saten ve astar kumaşı kullanıldığı anlatılıyor.
Resmî kaynakta yorganın kenar dikişlerinin makineyle, üzerindeki motiflerin ise ustanın becerisine göre elde yapılabildiği belirtiliyor.
Yorgancılıkta lale, tavus kuşu, gül, kelebek ve farklı süsleme motifleri uygulanabiliyor.
Bu bilgiler, Kahramanmaraş'taki geleneksel yorgan üretiminin teknik ve sanatsal yönlerini açıklıyor.
Ancak resmî kaynakta motif işlemesi için kullanılan sırıtma adıyla akademik araştırmadaki sırık kelimesinin tamamen aynı teknik olduğu doğrulanmış değil.
GELENEKSEL YORGAN USTALIĞI FARKLI İLLERDE SÜRÜYOR
Anadolu Ajansının 30 Temmuz 2025 tarihli haberinde Kayseri'de yaşayan yorgan ustası Nevzat Türkyılmaz'ın çalışmaları anlatıldı.
Habere göre Türkyılmaz, çocuk yaşlarda başladığı mesleğinde uzun yıllar çalışarak el yapımı yorgan üretimini sürdürdü.
İğne, iplik ve yorgancı yüzüğü kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalar haberde fotoğraflarla belgelendi.
Ancak Kayseri'de uygulanan bütün dikiş tekniklerinin Türkoğlu'ndaki sırık kelimesiyle adlandırıldığı söylenemez.
YORGANCILIK TERİMLERİ KÜLTÜREL KAYIT OLUŞTURUYOR
Geleneksel yorgancılıkta kullanılan araçlar ve dikiş biçimleri, ustaların mesleki bilgisinin önemli parçaları arasında bulunuyor.
Sırık sözcüğü de bu teknik bilginin Türkoğlu ağzında kullanılan karşılıklarından biri.
Bununla birlikte bugün aynı isimle dikiş yapan ustaların sayısı veya hangi atölyelerde bu kelimenin kullanıldığı hakkında doğrulanmış güncel veri bulunmuyor.
Sırık, Türkoğlu'nun geleneksel yorgancılık kültüründe sağlam dikişi tanımlayan akademik olarak belgelenmiş kelimeler arasında yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Esra Kirik (2025), Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar, s. 28:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5145211
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Yorgancılık:
https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-150394/yorgancilik.html
Anadolu Ajansı, İğne ipliği 69 yıldır elinden düşmüyor, 30 Temmuz 2025:
https://www.aa.com.tr/tr/yasam/igne-ipligi-69-yildir-elinden-dusmuyor/3646063

Muhabir: Sefa Başer