Kahramanmaraş'ta 350 metre derinliğindeki kanyon
Kahramanmaraş'ta 350 metre derinliğindeki kanyon
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş ağız araştırmasında aynalı yular, kervanın önündeki ata takılan, üzerinde ayna bulunan deri yular olarak tanımlanıyor.
Kahramanmaraş'ın yöresel hayvancılık ve ulaşım söz varlığında bulunan aynalı yular, kervanın başında giden ata takılan, üzerinde ayna bulunan deri yular olarak tanımlanıyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı çalışmasının 580. sayfasında bulunan bu kelime, geleneksel hayvan koşum malzemeleriyle ilgili özel bir adlandırmayı belgeliyor.
Araştırmada aynalı yular, hayvan adları ve hayvancılıkla bağlantılı söz varlığı bölümünde yer alıyor.
Tanımda iki özellik öne çıkıyor. Yuların kervanın önündeki ata takılması ve üzerinde ayna bulunması.
AYNALI YULAR KERVANIN ÖNÜNDEKİ ATA TAKILIYOR
Akademik araştırmada aynalı yular, sıradan bir yular türü olarak değil, kervanın başındaki atla bağlantılı özel eşya olarak açıklanıyor.
Yuların deri malzemeden yapıldığı ve üzerinde ayna bulunduğu belirtiliyor.
Ancak aynanın kaç adet olduğu, hangi bölümde yer aldığı veya hangi biçimde sabitlendiği hakkında teknik ayrıntı verilmiyor.
Aynı şekilde sözlük maddesinde bu malzemenin mutlaka belirli bir tören için kullanıldığına ilişkin açıklama bulunmuyor.
Bu nedenle aynalı yuların işlevini veya tasarımını sözlük tanımının dışına çıkan ayrıntılarla kesinleştirmek doğru değil.
YULAR VE KOŞUM TAKIMLARI SARAÇLIKLA BAĞLANTILI
Anadolu Ajansının 10 Kasım 2020 tarihinde Erzincan'dan yayımladığı haberde saraç ustası Süleyman Arduç'un geleneksel deri işçiliği anlatıldı.
Haberde ustanın eyer, semer, koşum takımı ve yular gibi ürünler yaptığı belirtildi.
Bu kayıt, hayvan koşum malzemelerinin hazırlanmasının saraçlık mesleğiyle bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Ancak Erzincan'da üretilen bu ürünlerin Kahramanmaraş'taki aynalı yular ile aynı tasarıma sahip olduğu söylenemez.
Aynalı yuların özel anlamı, Kahramanmaraş ağız araştırmasından geliyor.
KAHRAMANMARAŞ'TA HANLAR TİCARET TARİHİNİN PARÇASI
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün Kâtip Han tanıtımında, yapının temellerinin Dulkadiroğlu Beyliği dönemine dayandığı belirtiliyor.
Resmî kaynakta, şehir merkezindeki tarihî çarşılar çevresinde yer alan hanın depolama ve yolcu konaklaması işlevlerinden söz ediliyor.
Bu bilgi, Kahramanmaraş'ın geçmişteki ticaret ve konaklama yapılarının belgelenmiş örneklerinden birini sunuyor.
Ancak Kâtip Han'da aynalı yular kullanıldığına veya bu eşyanın belirli bir kervana ait olduğuna ilişkin doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor.
Tarihî han ile yöresel kelime, ticaret kültürünün farklı unsurları olarak değerlendirilmeli.
GELENEKSEL KOŞUM EŞYALARININ ADLARI KORUNUYOR
Kervan taşımacılığı ve hayvanlarla yapılan ulaşımda kullanılan eşyalara verilen adlar, yerel söz varlığının araştırma konuları arasında bulunuyor.
Aynalı yular kelimesi de bu alandaki özel adlandırmalardan biri.
Ancak kelimenin ilk kullanım tarihi, Kahramanmaraş'ta hangi ustalar tarafından üretildiği veya günümüze ulaşmış bir örneğinin hangi koleksiyonda bulunduğu hakkında yeterli bilgi yok.
Aynalı yular, Kahramanmaraş ağzında geleneksel hayvan koşum kültürünü yansıtan ve akademik araştırmayla belgelenmiş eşya adlarından biri olarak yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1, s. 580:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3446787
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kâtip Han:
https://kahramanmaras.ktb.gov.tr/TR-152553/katip-han-cumhuriyet-hani.html

Muhabir: SERPİL KARA