Gaziantep’te yaklaşık 400 yıllık geçmişe sahip olan tarihi han, titizlikle gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarının ardından sabun ve pekmez üretiminin geçmişten günümüze uzanan hikayesini anlatan özel bir müzeye dönüştürüldü. Evliya Çelebi'nin seyahatnamesinde önemli hanlar arasında gösterilen yapı, bugün ziyaretçilerini geleneksel üretim yöntemleriyle buluşturuyor. Şahinbey ilçesi Tışlaki Mahallesi'nde bulunan ve uzun yıllar atıl durumda kalan tarihi han, Pekmezci ailesi tarafından Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'ne bağışlandı. Yaklaşık 1,5 yıl süren kapsamlı restorasyon çalışmalarının ardından yeniden ayağa kaldırılan yapı, Kayna Sabun ve Pekmez Müzesi adıyla kapılarını ziyaretçilerine açtı.
ZEYTİN VE ÜZÜMÜN GELENEKSEL YOLCULUĞU SERGİLENİYOR
Gaziantep'in geçmişteki üretim kültürünün izlerini taşıyan müzede, zeytinin sabuna ve zeytinyağına dönüşme süreci geleneksel yöntemlerle anlatılıyor. Zeytinlerin kırılmasında kullanılan mengeneden zeytinyağlarının saklandığı kuyulara kadar birçok tarihi araç handa sergileniyor. Aynı zamanda üzümün pekmeze dönüşme süreci de müzenin önemli bölümlerini oluşturuyor. Geçmişte kullanılan "şerbet evi, tort, mahsere ve tekedene" gibi geleneksel araçlar, ziyaretçilere üzümün nasıl işlenerek pekmeze dönüştürüldüğünü uygulamalı bir şekilde gösteriyor. Müzenin hazırlanması aşamasında Gaziantep ve çevre köylerde kapsamlı araştırmalar yapılarak geçmişte kullanılan pek çok araç ve gereç tek tek toplanarak kazandırıldı.
"BULUNDUĞUMUZ YAPI 400 YILLIK BİR GEÇMİŞE SAHİP"
Müze hakkında bilgi veren rehber Ayşegül Aksu, yapının tarihi önemine dikkat çekerek, "Bulunduğumuz yapı yaklaşık 400 yıllık bir geçmişe sahip. Aslında burası 400 yıllık bir müze değil, 400 yıllık tarihi bir sabunhane. 2021 yılında Pekmezci ailesi tarafından Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'ne hibe edildi. Ardından kapsamlı bir restorasyon sürecinden geçirildi ve 2023 yılında halka açıldı. Müzede hem pekmezin hem de sabunun tarihini anlatıyoruz. Ziyaretçiler içeri girdiklerinde üzümün pekmeze, zeytinyağının ise sabuna dönüşme sürecini ve bu ürünlerin geçmişten günümüze gelen yapılış aşamalarını görebiliyor" dedi.
GELENEKSEL SABUN ÜRETİMİNİN TÜM AŞAMALARI ANLATILIYOR
Sabun yapım süreçlerine değinen rehber Aksu, "Sabun dediğimiz ürün temel olarak dört malzemeden oluşuyor; yağ, su, tuz ve kostik. Burada özellikle zeytinyağlı sabun üretimi yapılıyordu. Gaziantep ve çevresi zeytin üretiminin yoğun olduğu bir bölge. Dört malzeme bir araya getirildikten sonra sabun, miktarına bağlı olarak yaklaşık iki gün boyunca kaynatılıyor. Belirli bir kıvama ulaştığında döküm alanına taşınıyor, ardından kesim ve mühürleme işlemleri yapılıyor. Daha sonra sabunlar 'tenanir' adı verilen sabun kuleleri şeklinde istifleniyor. Bu kulelerde yaklaşık 6 ila 9 ay bekletilen sabunlar kuruyarak kullanıma hazır hale geliyor" ifadelerini kullandı. Müze, dijital sunumlar ve düzenlenen atölyelerle ziyaretçilere bu süreçleri birebir deneyimleme imkanı sunuyor.
