Aydınkavak'ta uzun kabağın adı haylan gabak
Aydınkavak'ta uzun kabağın adı haylan gabak
İçeriği Görüntüle
Türkoğlu'nun Akçalı Mahallesi'nde çitlamak, fıstığın ağzının açılması ve kırılmaya uygun hâle gelmesi anlamında kullanılıyor.
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesine bağlı Akçalı Mahallesi'nde kullanılan çitlamak sözü, fıstığın ağzının açılması ve kırılmaya uygun hâle gelmesi anlamına geliyor. Bölgenin tarımsal söz varlığında bulunan bu fiil, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi tarafından yürütülen akademik derleme çalışmasında kayıt altına alındı.
Dr. Öğr. Üyesi Esra Kirik'in 2025 yılında yayımlanan Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı araştırmasının 30. sayfasında sözcüğün yöresel telaffuzu ve kullanım örneği yer alıyor.
Araştırmada çitlamak, fıstığın ağzının açılarak kırılmaya uygun hâle gelmesi şeklinde açıklanıyor.
ÇİTLAMAK FISTIĞIN AÇILMASINI İFADE EDİYOR
Akademik sözlükte çitlamak kelimesi, fıstığın kabuğuyla bağlantılı bir eylem olarak tanımlanıyor.
Tanımda fıstığın ağzının açılması ve kırılmaya uygun hâle gelmesi öne çıkıyor.
Bu nedenle sözcük yalnızca fıstığın tüketilmesini veya ağaçtan toplanmasını anlatmıyor.
Ancak araştırma, açılmanın doğal olgunlaşmayla mı yoksa dışarıdan uygulanan bir işlemle mi gerçekleştiği hakkında bütün teknik ayrıntıları vermiyor.
Bu nedenle kelime doğrudan herhangi bir makinenin yaptığı işlemle eşitlenmemeli.
AKÇALI MAHALLESİ'NDEN DOĞRUDAN KONUŞMA KAYDI BULUNUYOR
Esra Kirik'in çalışmasında çitlamak sözcüğü Türkoğlu'nun Akçalı Mahallesi'nden alınan örnekle birlikte veriliyor.
Bu kayıt, kelimenin belirli bir mahalledeki kullanımını doğruluyor.
Araştırmada Türkoğlu genelindeki 36 mahalleden elde edilen 53 ses kaydı incelendi.
Bununla birlikte çitlamak fiilinin bütün mahallelerde aynı anlamla kullanıldığına veya ilçedeki fıstık üreticilerinin tamamınca bilindiğine ilişkin yaygınlık verisi bulunmuyor.
PAZARCIK'TA FISTIK ÜRETİMİ YAPILIYOR
İhlas Haber Ajansının 1 Ekim 2024 tarihli haberinde Kahramanmaraş'ın Pazarcık ilçesinde gerçekleştirilen fıstık hasadı anlatıldı.
Habere göre Büyükşehir Belediye Başkanı Fırat Görgel, Tilkiler Mahallesi'nde üreticilerle bir araya geldi.
Haberde Pazarcık fıstığının tanıtılması ve tescili için çalışma başlatılacağına ilişkin açıklamalara yer verildi.
Bu kayıt, Kahramanmaraş'ın farklı ilçelerinde fıstık üretimi yapıldığını gösteriyor.
Ancak Pazarcık'taki üretim faaliyetleri, Akçalı Mahallesi'nde kullanılan çitlamak kelimesinin doğrudan tanığı değil.
FISTIĞIN İŞLENMESİNDE FARKLI AŞAMALAR BULUNUYOR
Demirören Haber Ajansının 30 Ağustos 2026 tarihli Gaziantep İslahiye haberinde, Antep fıstığının hasat sonrasında kavlatma tesislerinde işlendiği anlatıldı.
Haberde fıstıkların dış kabuklarının soyulması ve güneşte kurutulması aşamalarına yer verildi.
Ancak kavlatma işlemiyle çitlamak kelimesi aynı anlamı taşımıyor.
Kavlatma, dış kabuğun ayrılmasıyla bağlantılı bir üretim aşaması. Akademik çalışmadaki çitlamak ise fıstığın ağzının açılması ve kırılmaya uygun hâle gelmesini anlatıyor.
Çitlamak, Türkoğlu'nun Akçalı Mahallesi'nde fıstıkla bağlantılı olarak kullanılan ve bilimsel derlemede anlamı kayıt altına alınmış yöresel fiillerden biri olarak yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Esra Kirik (2025), Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar, s. 30:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5145211
Demirören Haber Ajansı, Antep fıstığında kavlatma telaşı sürüyor, 30 Ağustos 2026:
https://www.dha.com.tr/yerel-haberler/gaziantep/islahiye/antep-fistiginda-kavlatma-telasi-suruyor-2936114

Muhabir: Sefa Başer