Kahramanmaraş'ta hallaçlık mesleğinin eski yöntemi
Kahramanmaraş'ta hallaçlık mesleğinin eski yöntemi
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş'ın müzik ve çalgı sözlüğünde ağutlak, zurnanın ucuna takılan bir aparatın yöresel adı olarak yer alıyor.
Kahramanmaraş'ın geleneksel çalgı söz varlığında bulunan ağutlak, zurnanın ucuna takılan aparat anlamına geliyor. Kentin yöresel araç ve gereç isimlerini inceleyen akademik araştırmada kayıt altına alınan sözcük, geleneksel müzik aletlerinin parçalarına verilen yerel adlardan biri olarak bulunuyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı çalışmasının 584. sayfasında ağutlak kelimesi, araç ve gereç adları içerisinde açıklanıyor.
Ancak araştırmada aparatın ayrıntılı yapısı, üretim malzemesi ve zurnanın hangi ucuna takıldığı konusunda teknik bilgi verilmiyor.
AĞUTLAK ZURNANIN BİR PARÇASININ ADI
Akademik sözlükte ağutlak, zurnanın ucuna takılan aparat şeklinde tanımlanıyor.
Bu karşılık, kelimenin zurna çalan kişiyi veya bir müzik türünü değil, doğrudan çalgıyla bağlantılı bir nesneyi ifade ettiğini gösteriyor.
Bununla birlikte sözlük maddesi, aparatın ses üretimindeki görevini açıklamıyor.
Dolayısıyla ağutlağın mutlaka kamış, ağızlık veya başka bir parçayla aynı nesne olduğu ileri sürülemez.
Bu ayrım, geleneksel müzik araçlarına ilişkin yerel terimlerin doğru aktarılması açısından önem taşıyor.
ZURNA TÜRK HALK MÜZİĞİNİN GELENEKSEL ÇALGILARI ARASINDA
Kültür ve Turizm Bakanlığının zurna tanıtımında, çalgının geleneksel Türk müziğindeki yeri açıklanıyor.
Resmî kaynakta zurnanın güçlü sesi nedeniyle özellikle açık alanlarda, köy düğünlerinde ve halk oyunlarında kullanıldığı belirtiliyor.
Zurnaların farklı büyüklüklerde ve çeşitli ağaç türlerinden yapılabildiği de tanıtımda yer alıyor.
Ancak bakanlığın genel çalgı açıklaması, Kahramanmaraş ağzındaki ağutlak kelimesini ayrıca tanımlamıyor.
Kelimenin doğrudan yerel karşılığı, akademik sözlük maddesine dayanıyor.
ZURNA YAPIMI GELENEKSEL USTALIK GEREKTİRİYOR
Anadolu Ajansının 26 Ağustos 2018 tarihinde Gaziantep'ten yayımladığı haberde, zurna yapım ustası Mesut Uz'un çalışması anlatıldı.
Haberde ustanın kurumuş kayısı ağaçlarını işleyerek zurna ürettiği ve çalgıları farklı illere gönderdiği belirtildi.
Bu kayıt, zurna yapımının geleneksel el sanatlarıyla bağlantısını gösteriyor.
Ancak Gaziantep'teki atölyede ağutlak adıyla bilinen parçanın üretildiği ayrıca belgelenmiş değil.
Bu nedenle söz konusu atölye fotoğrafları, Kahramanmaraş'taki ağutlak aparatının birebir örneği olarak gösterilmemeli.
YÖRESEL ÇALGI PARÇALARININ ADLARI KORUNUYOR
Müzik kültürünü oluşturan unsurlar arasında çalgıların kendileri kadar onları meydana getiren parçaların adları da bulunuyor.
Kahramanmaraş ağız araştırmasında ağutlak sözcüğünün bulunması, bu tür bir yerel adlandırmanın akademik kayda geçtiğini gösteriyor.
Ancak bugün Kahramanmaraş'ta kaç zurna ustasının bu kelimeyi kullandığı veya hangi ilçelerde bilindiği konusunda doğrulanmış bir sayı bulunmuyor.
Ağutlak, Kahramanmaraş'ın geleneksel müzik araçlarıyla bağlantılı söz varlığı içerisinde kayıtlı bir kelime olarak yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1, s. 584:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3446787
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Zurna:
https://www.ktb.gov.tr/EN-98676/zurna.html
Anadolu Ajansı, Kurumuş kayısı ağaçlarına zurnacı Mesut Usta ses veriyor, 26 Ağustos 2018:
https://aa.com.tr/tr/geleneksel-sanatlarda-ustalar/kurumus-kayisi-agaclarina-zurnaci-mesut-usta-ses-veriyor/1239327

Muhabir: SERPİL KARA