Kahramanmaraş'ta hallaçlık mesleğinin eski yöntemi
Kahramanmaraş'ta hallaçlık mesleğinin eski yöntemi
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş ağzında şadenlik, satış sonrasında hayırlı olsun diyen çocuk veya çırağa verilen paranın adı olarak kayıtlı.
Kahramanmaraş'ın yöresel esnaf sözlüğünde şadenlik, satış yapıldıktan sonra hayırlı olsun diyen çocuk veya çırağa verilen parayı ifade ediyor. Geleneksel ticaret hayatının sosyal yönüyle bağlantılı olan kelime, akademik ağız araştırmasında kayıt altına alındı.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2 başlıklı çalışmasının 75. sayfasında şadenlik sözcüğünün açıklaması bulunuyor.
Araştırma, kelimenin Osmanlı döneminden beri kullanıldığını belirtiyor. Ancak bu tarihsel sürekliliği ayrıca kanıtlayan bağımsız bir belge sözlük maddesinde sunulmuyor.
ŞADENLİK SATIŞ SONRASI VERİLEN PARAYI ANLATIYOR
Akademik tanımda şadenlik, esnafın mal sattıktan sonra çocuk veya çırağa verdiği para olarak açıklanıyor.
Tanımın önemli ayrıntılarından biri, paranın satış sırasında değil, satış gerçekleştikten sonra verilmesi.
Bir diğer ayrıntı ise çocuk ya da çırağın hayırlı olsun dileğinde bulunması.
Bu yönüyle şadenlik, genel bir alışveriş bedelinden farklı bir adlandırma.
Ancak sözlük maddesinde verilen paranın miktarı veya her satıştan sonra mutlaka verilmesi gerektiği belirtilmiyor.
AHİLİK KÜLTÜRÜNDE USTA VE ÇIRAK İLİŞKİSİ ÖNEM TAŞIYOR
Ticaret Bakanlığının Ahilik kültürüne ilişkin resmî yayınlarında esnaf dayanışması, meslek ahlakı ve usta-çırak ilişkileri öne çıkıyor.
Ahilik geleneğinde çırakların mesleği yalnızca üretim yaparak değil, ticaret hayatındaki davranışları öğrenerek de kazandığı anlatılıyor.
Şadenlik kelimesi de bir çocuğun veya çırağın satış sonrasında dilekte bulunmasıyla bağlantılı bir uygulamayı ifade ediyor.
Ancak resmî Ahilik kaynağı, şadenliğin Ahilik teşkilatının zorunlu bir kuralı olduğunu belirtmiyor.
Bu nedenle kelimeyi doğrudan tarihî bir Ahilik yönetmeliğinin hükmü gibi göstermek doğru değil.
AFŞİN'DE AHİLİK GELENEĞİNE İLİŞKİN UYGULAMA BELGELENDİ
Anadolu Ajansının 23 Mayıs 2017 tarihli haberinde, Kahramanmaraş'ın Afşin ilçesinde esnafın güne belediye anons sisteminden yayımlanan dualarla başladığı anlatıldı.
Haberde uygulamanın Ahilik geleneğini yaşatma amacıyla gerçekleştirildiği belirtildi.
Bu kayıt, Kahramanmaraş'ın bir ilçesinde esnaflıkla bağlantılı kültürel uygulamaların güncel bir örneğini sunuyor.
Ancak Afşin'deki dua uygulamasıyla şadenlik aynı gelenek değil.
Şadenliğin bugün Afşin'de veya Kahramanmaraş'ın diğer ilçelerinde uygulandığına ilişkin ayrıca doğrulanmış bir saha kaydı bulunmuyor.
ESNAF KELİMELERİ KÜLTÜREL BELLEĞİN BİR PARÇASI
Geleneksel ticaret kültüründe alışveriş kadar satıcı, müşteri, çırak ve usta arasındaki ilişkiler de önem taşıyor.
Bu ilişkilerin bazıları yerel konuşma dilinde özel kelimelerle anlatılıyor.
Şadenlik, satışın ardından yapılan iyi dilekle bağlantılı bir ödeme adını belgeliyor.
Bununla birlikte akademik kayıt, uygulamanın Kahramanmaraş'ın bütün çarşılarında günümüzde devam ettiğini göstermiyor.
Şadenlik, Kahramanmaraş ağzında geleneksel esnaf hayatına ilişkin kayıt altına alınmış kültürel bir kelime olarak yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-2, s. 75:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3582673
Anadolu Ajansı, Ahilik geleneğiyle güne başlıyorlar, 23 Mayıs 2017:
https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/ahilik-gelenegiyle-gune-basliyorlar/824187

Muhabir: Sefa Başer