İran’da haftalardır süren rejim karşıtı protestolarda ölü sayısı artarken, güvenlik güçlerinin sahadaki rolü yeniden tartışma konusu oldu. İran Parlamentosu’nda bazı milletvekilleri, protestoları bastırmak için Besic devriyelerinin yeniden devreye alınması çağrısında bulundu. İnsan hakları örgütlerine göre son 15 günde hayatını kaybedenlerin sayısı 500'ü geçti. İran'da iç güvenlik alanında etkili olan Besic Güçleri bir kez daha dikkatleri üzerine çekti. Peki, Besic nedir, kimlerden oluşur, görev tanımı nedir? İşte ayrıntılar…
BESIC GÜÇLERİ NEDİR, NASIL KURULDU?
Besic (Basij), Farsçada “seferberlik” anlamına geliyor. İran’da rejimi korumak amacıyla 1979 İslam Devrimi’nin hemen ardından kurulan gönüllü bir paramiliter güç. Doğrudan İran Devrim Muhafızları Ordusu’na (IRGC) bağlı olan bu yapı, ülkenin dini liderine sadakat temelinde hareket ediyor. Kuruluşunu, İran İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ayetullah Humeyni’nin “20 milyonluk bir milis gücü asla yıkılamaz” söylemi şekillendirdi.
İlk yıllarında İran-Irak Savaşı’nda aktif rol oynayan Besic, savaşta insan dalgası taktikleriyle ve mayınlı bölgelerde kullanılmasıyla tartışmalara yol açtı. 2000’li yıllardan sonra ise rejim karşıtı protestoların bastırılmasında kilit rol üstlenmeye başladı.
KİMLERDEN OLUŞUYOR, NASIL YAYILIYOR?
Besic, tüm İran geneline yayılmış bir örgütlenme ağına sahip. Üyelerini büyük ölçüde camiler aracılığıyla topluyor. Yoksul, muhafazakâr ve rejime bağlı kitleler, örgütün tabanını oluşturuyor. Kadın ve gençlerden oluşan özel birimleri de mevcut. Özellikle lise ve üniversitelerde yapılanma içinde oldukları biliniyor.
Komuta zinciri, doğrudan Devrim Muhafızları’na; dolayısıyla dini lider Ali Hamaney’e bağlı. Bu yönüyle hem askeri hem de ideolojik bir aygıt olarak konumlanıyor.
GÖREVİ NEDİR, NE İŞ YAPARLAR?
Besic’in görevi yalnızca sokak güvenliğiyle sınırlı değil. Sistemin ideolojik devamlılığını sağlamak için birçok alanda faaliyet yürütüyorlar. Temel görevleri arasında:
- Toplumsal protestoları bastırmak
- Rejim karşıtı faaliyetleri izlemek ve ihbar etmek
- Kamusal alanda İslami kuralları denetlemek
- Ahlaki polislik yapmak
- Dijital gözetim ve sansür uygulamaları
Besic, önceki yıllarda Mahsa Amini protestoları (2022) ve 2009’daki seçim eylemlerinde ön saflarda yer almıştı. Her iki dönemde de sivillere yönelik sert müdahalelerle gündeme gelmişti.
ABD YAPTIRIMLARI VE ELEŞTİRİLER
Besic Güçleri, insan hakları ihlalleri nedeniyle uluslararası toplumun da radarında. ABD, bu yapı ve bazı komutanlarını, aşağıdaki gerekçelerle yaptırım listesine aldı:
- Barışçıl protestoların şiddetle bastırılması
- Çocukların paramiliter yapılarda kullanılması
- Öğrenciler ve gazetecilere yönelik sistematik şiddet
Ayrıca Besic’in yargıdan bağımsız hareket etmesi, hukuki bir denetimden muaf oluşu da uluslararası insan hakları örgütlerinin uzun süredir gündeme getirdiği konular arasında yer alıyor.
BESIC SADECE SOKAKTA DEĞİL, DİJİTALDE DE AKTİF
Son dönemde İran rejimi, protestolara sadece fiziksel olarak değil dijital olarak da müdahale ediyor. Besic’e bağlı olduğu bilinen bazı medya ve sosyal medya birimleri, Telegram ve Instagram gibi platformlarda içerik üretimi ve denetimi yapıyor.
İran devlet medyası, son protesto dalgasında dijital içerik üreten muhalif blog yazarlarının gözaltına alındığını ve bazı hesapların kapatıldığını açıkladı. Bu operasyonların çoğunun Besic gözetiminde yürütüldüğü düşünülüyor.
SON PROTESTOLARDAKİ ROLÜ NE?
2026 başından bu yana süren protestolar, ekonomik kriz, ifade özgürlüğü ihlalleri ve güvenlik güçlerinin baskıları nedeniyle büyüyerek devam ediyor. İran medyası, olaylarda güvenlik güçlerinden de ölü ve yaralılar olduğunu duyururken, Besic’in olayların merkezinde yer aldığı belirtiliyor.
Sivil kıyafetli üyeleriyle kalabalık içine sızan, gösterileri provoke ettiği iddia edilen Besic birimleri, İran’daki muhalif hareketler tarafından “rejimin görünmeyen yumruğu” olarak tanımlanıyor.
