Kamuoyunda “Terörsüz Türkiye” süreci olarak bilinen adımların hukuki zeminini oluşturması hedeflenen Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. Düzenlemeyle birlikte sürecin uygulanabilmesi için gerekli şartlar, başvuru süresi, kapsam ve beş aşamalı hukuki prosedür belirlendi. Çerçeve yasa kapsamında örgüt kurma, örgüt yönetme, örgüte üye olma, yardım ve yataklık ile propaganda gibi faaliyetler için belirli koşullarla erteleme mekanizması getirildi. Düzenlemeden yararlanmak isteyenlere, Milli Güvenlik Kurulu kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından 6 aylık başvuru süresi tanınacak.
Yasanın uygulanabilmesi için öncelikle terör örgütünün varlığını sona erdirdiğinin ve sahip olduğu tüm silahları teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca kesin şekilde tespit edilip teyit edilmesi gerekiyor. Bu teyidin ardından Milli Güvenlik Kurulu tarafından örgütün feshine ilişkin alınacak kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasıyla düzenleme fiilen uygulanabilir hale gelecek.
Genel Kurul’da kabul edilen düzenlemeyle sürecin izlenmesi amacıyla iki ayrı mekanizma oluşturulacak. Bunlardan ilki Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın başkanlığında görev yapacak kurul olurken, ikinci mekanizma TBMM bünyesinde kurulacak İzleme ve İrtibat Kurulu olacak. Sürecin ilerleyen aşamalarında başvuru, kayıt, koruma tedbirlerinin kaldırılması, erteleme, denetim ve hak yoksunluklarının kaldırılması şeklinde beş aşamalı bir prosedür uygulanacak.
12 SAATLİK GENEL KURUL MESAİSİ
Adalet Komisyonu sürecinin tamamlanmasının ardından Genel Kurul gündemine alınan çerçeve yasa teklifi, yaklaşık 12 saat süren görüşmelerin ardından oylamaya sunuldu. Yapılan oylamada teklif 467 kabul, 87 ret ve 7 çekimser oyla kabul edildi. Oylamada iki oy ise mükerrer sayılarak kayıtlara geçti.
Teklifin yasalaşmasıyla birlikte Türkiye’nin terörle mücadele ve toplumsal bütünleşme stratejisi kapsamında yeni bir hukuki dönem başlamış oldu. Ancak düzenlemenin uygulanması için yasada belirlenen ön şartların yerine getirilmesi gerekiyor. Yasanın yürürlüğe ilişkin uygulama sürecinde ilk önemli aşama, terör örgütünün varlığını sona erdirdiğinin ve sahip olduğu tüm silahları teslim ettiğinin güvenlik kurumları tarafından kesin şekilde tespit edilmesi olacak.
YASANIN UYGULANMASI İÇİN ÖN ŞART BELİRLENDİ
Çerçeve yasa kapsamında düzenlemenin doğrudan uygulanmaya başlanması için belirli bir ön şart getirildi. Buna göre terör örgütünün varlığını sona erdirdiğinin ve sahip olduğu bütün silahları teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca kesin şekilde tespit edilip teyit edilmesi gerekiyor. Bu tespitin ardından Milli Güvenlik Kurulu tarafından örgütün feshine ilişkin bir karar alınacak. Söz konusu kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasıyla birlikte düzenlemenin uygulanabilmesinin önü açılacak.
Dolayısıyla düzenlemeden yararlanmak isteyenler açısından başvuru süreci, Milli Güvenlik Kurulu kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasından sonra başlayacak. Bu tarihten itibaren kanundan yararlanmak isteyenlere 6 aylık başvuru süresi tanınacak. Başvuru sürecinde örgüt mensuplarının beraberlerinde getirdiği veya beyan ettiği silah, mühimmat, araç, gereç ve patlayıcı maddelerin tamamı kayıt altına alınarak devlet birimlerine teslim edilecek.
SÜRECİ TAKİP EDECEK İKİ AYRI MEKANİZMA KURULACAK
Yasanın uygulanması, silah bırakma ve fesih sürecinin takip edilmesi amacıyla iki ayrı mekanizma oluşturulacak. İlk kurul, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın başkanlığında görev yapacak. Kurulun görev alanında silah bırakma ve fesih süreçlerinin yakından takip edilmesi bulunacak.
Bu kurulda Adalet, İçişleri, Dışişleri ve Milli Savunma bakanlarının yanı sıra Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı da yer alacak. İkinci mekanizma ise Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde oluşturulacak İzleme ve İrtibat Kurulu olacak. Söz konusu kurul siyasi parti temsilcilerinden meydana gelecek. Bu iki mekanizma, yasayla belirlenen sürecin izlenmesi ve ilgili aşamaların takip edilmesi açısından düzenlemede yer alan yapılar arasında bulunacak.
KİMLER ÇERÇEVE YASADAN YARARLANABİLECEK?
Düzenleme; örgüt kurma, örgüt yönetme, örgüte üye olma, yardım ve yataklık ile propaganda gibi faaliyetleri kapsıyor. Kanun kapsamında belirlenen şartları taşıyan ve başvuru sürecini tamamlayan kişiler için suçun niteliğine göre farklı sürelerde erteleme mekanizması uygulanacak.
Üst sınırı 15 yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda 5 yıl, 15 yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda ise 10 yıl erteleme süresi uygulanacak. Müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlar bakımından da erteleme süresi 10 yıl olarak belirlendi.
Erteleme döneminde mevcut soruşturmalar durdurulacak, davalar askıya alınacak ve cezaevinde bulunan kişiler tahliye edilecek. Ancak erteleme süresi içinde yeni bir terör suçu işlenmesi halinde erteleme kararı derhal kaldırılacak ve cezanın infazına devam edilecek. Düzenlemeden yararlanarak tahliye edilen veya cezası ertelenen kişiler hakkında ayrıca 2 ile 3 yıl arasında değişen sürelerde siyaset yasağı uygulanacak.
BAZI SUÇLAR DÜZENLEME DIŞINDA BIRAKILDI
Çerçeve yasada bazı özel istisnalara da yer verildi. Örgüt faaliyetleri kapsamında işlenen kasten öldürme suçları ile 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenmiş ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlar düzenlemenin kapsamı dışında bırakıldı. Bu hüküm kapsamında terör örgütü elebaşı Abdullah Öcalan’ın yasayla getirilen imkanlardan yararlanmasının önü kapatıldı. Düzenlemenin uygulanmasında görev yapacak kamu personeline de hukuki güvence sağlandı. Bu kapsamda görevli kamu personeline cezai sorumluluktan muafiyet getirildi.
Sürecin planlandığı şekilde ilerlemesi ve terör tehdidinin kalıcı biçimde ortadan kalkması halinde yeni bir aşamaya geçilmesi öngörülüyor. Görevli kurulların hazırlayacağı gözlem raporları doğrultusunda ilerleyen süreçte Ceza İnfaz Yasası, Terörle Mücadele Yasası, Türk Ceza Yasası ve Siyasi Partiler Yasası gibi temel kanunlarda yeni uyum düzenlemelerinin gündeme gelmesi planlanıyor.
ÇERÇEVE YASADA 5 AŞAMALI HUKUKİ PROSEDÜR
Genel Kurul’da kabul edilerek yasalaşan düzenleme kapsamında başvuru yapan kişileri beş aşamalı bir hukuki prosedür bekliyor. Silah bırakma ve hukuki entegrasyon sürecine ilişkin aşamalar yasa metninde düzenlendi. İlk aşamada başvuru ve kayıt işlemleri gerçekleştirilecek. Kanun kapsamındaki örgüt mensuplarının beraberlerinde getirdiği veya beyan ettiği silah, mühimmat, araç, gereç ve patlayıcı maddelerin tamamı kayıt altına alınarak devlet birimlerine teslim edilecek. Düzenlemeden yararlanabilecek kişilerin, Milli Güvenlik Kurulu kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasından itibaren 6 ay içerisinde yazılı başvurularını tamamlamaları gerekecek.
Başvurunun tamamlanmasının ardından koruma tedbirlerinin kaldırılması ve dosyaların incelenmesi aşamasına geçilecek. Erteleme kapsamındaki suçlar nedeniyle daha önce verilmiş olan tutuklama ve adli kontrol gibi koruma tedbirleri, davanın bulunduğu aşamaya göre yetkili hakimlik, mahkeme veya Yargıtay’ın ilgili dairesi tarafından değerlendirilerek kaldırılacak. İstinaf veya temyiz incelemesi devam eden dosyalar bakımından ise doğrudan bozma kararı verilecek.
ERTELEME KARARI VE ÖZEL KAYIT SİSTEMİ
Üçüncü aşamada erteleme kararı ve özel kayıt işlemleri uygulanacak. Kişinin davası veya hakkında verilen mahkumiyet hükmü, işlenen suçun niteliğine ve ağırlığına göre ertelenecek. Üst sınırı 15 yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda erteleme süresi 5 yıl olacak. 15 yıldan fazla hapis, müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda ise erteleme süresi 10 yıl olarak uygulanacak.
Alınan erteleme kararları yalnızca bu amaç için oluşturulan özel bir sisteme kaydedilecek. Erteleme süresi boyunca dava zamanaşımı işlemeyecek. Bu aşamayla birlikte kişinin dosyası bakımından belirlenen erteleme süresi başlayacak. Süre içerisinde yeni bir terör suçu işlenip işlenmemesi ise sonraki aşamanın belirlenmesinde temel şart olacak.
DENETİM SÜRECİNDE YENİ SUÇ ŞARTI
Dördüncü aşamada denetim süreci uygulanacak. Erteleme süresince kişinin yeni bir terör suçu işlememesi temel şart olacak. Bu süre içinde yeni bir terör suçu işlenmesi halinde erteleme kararı derhal kaldırılacak. Ardından yargılamaya veya infaza kalınan yerden devam edilecek.
Erteleme sürecinin herhangi bir suça karışılmadan tamamlanması halinde ise soruşturma aşamasındaki kişiler bakımından kovuşturmaya yer olmadığı yönünde karar verilecek. Hükümlüler açısından ise ceza tamamen infaz edilmiş kabul edilecek. Böylece erteleme sürecinin tamamlanmasının ardından kişilerin hukuki durumları bakımından düzenlemede belirtilen sonuçlar uygulanacak.
HAK YOKSUNLUKLARI NE ZAMAN KALDIRILACAK?
Beşinci ve son aşamada kişilerin sivil hayata tam olarak entegre olabilmesi amacıyla hak yoksunluklarının kaldırılması gündeme gelecek. Erteleme kararının verilmesinden sonra 5 yıllık ertelemelerde en az 2 yıl, 10 yıllık ertelemelerde ise en az 3 yıl geçmesinin ardından ilgili Kurul devreye girecek.
Kurul, yetkili sulh ceza veya infaz hakimliğinden talepte bulunarak kişinin soruşturma, kovuşturma veya mahkumiyeti nedeniyle ortaya çıkan tüm hak yoksunluklarının hukuki sonuçlarıyla birlikte tamamen kaldırılmasını sağlayacak. Böylece düzenlemede öngörülen beş aşamalı hukuki prosedürün son adımı da tamamlanmış olacak.
ÇERÇEVE YASANIN UYGULAMA SÜRECİ NASIL İŞLEYECEK?
Yasalaşan düzenlemenin uygulanmasında ilk olarak terör örgütünün varlığını sona erdirdiğinin ve silahlarını teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca kesin şekilde tespit edilmesi gerekiyor. Bu tespitin ardından Milli Güvenlik Kurulu tarafından alınacak fesih kararının Resmi Gazete’de yayımlanması sürecin uygulanabilmesi açısından önem taşıyor.
Kararın yayımlanmasının ardından kanundan yararlanmak isteyenlere 6 aylık başvuru süresi tanınacak. Başvuru ve kayıt işlemlerinin tamamlanmasıyla birlikte koruma tedbirleri ve dosyaların hukuki durumu değerlendirilecek.
Sonraki aşamada suçun niteliğine göre 5 veya 10 yıllık erteleme mekanizması uygulanacak. Erteleme süresince yeni bir terör suçu işlenmemesi gerekiyor. Sürecin herhangi bir yeni terör suçu işlenmeden tamamlanması halinde soruşturma aşamasındaki kişiler bakımından kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilecek, hükümlüler bakımından ise ceza tamamen infaz edilmiş kabul edilecek.
Son aşamada ise belirlenen sürelerin geçmesinin ardından ilgili Kurul devreye girerek hak yoksunluklarının kaldırılması için yetkili sulh ceza veya infaz hakimliğinden talepte bulunacak. Bu yönüyle düzenleme, başvurudan kayıt işlemlerine, koruma tedbirlerinin kaldırılmasından erteleme kararına, denetim sürecinden hak yoksunluklarının kaldırılmasına kadar beş aşamalı bir hukuki prosedür ortaya koyuyor.
