Kahramanmaraş'ın Pazarcık ilçesine bağlı Ufacıklı Mahallesi, tarihî yerleşim geçmişi ve çevresindeki arkeolojik kalıntılarla ilçenin az bilinen kültürel değerleri arasında bulunuyor. Eski kaynaklarda Aladinek adıyla ilişkilendirilen yerleşimdeki arkeolojik çalışmalar, 28 Ekim 2024 tarihinde Pazarcık Kaymakamlığının resmî ziyaretiyle gündeme geldi.
Pazarcık Kaymakamı Muhammed Kaya, mahalledeki arkeolojik kazı alanını ziyaret ederek dönemin Kahramanmaraş Müze Müdürü Safinaz Acıpayam'dan yürütülen çalışmalar hakkında bilgi aldı. Kaymakamlık, ziyaret sırasında tarihî dokunun korunmasının önemine dikkat çekildiğini duyurdu.
Ufacıklı, yalnızca arkeolojik araştırmalarla değil, eski Osmanlı idari kayıtlarında geçen Aladinek adıyla da dikkat çekiyor. Pazarcık Kaymakamlığının ilçe tarihçesine göre 1563 tarihli Maraş Tahrir Defteri'nde Aladinek, bölgedeki nahiye teşkilatlarından biri olarak kaydediliyor.
Mahalle çevresindeki kaya oyma kalıntıları ve eski yerleşim izleri, Ufacıklı'nın tarihî geçmişinin farklı dönemler üzerinden araştırılmasına imkân sağlıyor. Ancak arkeolojik alanın güncel kazı durumu, kesin sınırları ve ziyaret koşulları konusunda 8 Kasım 2026 itibarıyla ayrıntılı bir resmî açıklama doğrulanamadı.
UFACIKLI MAHALLESİNİN ESKİ ADI ALADİNEK OLARAK GEÇİYOR
Ufacıklı, Pazarcık ilçesinin kırsal mahallelerinden biri olarak bulunuyor. Mahallenin tarihî önemini artıran başlıca özelliklerden biri, eski idari kayıtlarla ilişkilendirilmesi.
Pazarcık Kaymakamlığının tarihçesinde 1563 tarihli Maraş Tahrir Defteri'nde Pazarcık, Göynük ve Aladinek nahiyelerine ilişkin bilgiler yer alıyor.
Kaymakamlık, tarihî Aladinek yerleşimini bugünkü Ufacıklı ile ilişkilendiriyor. Bu bilgi, mahallenin geçmişte yalnızca küçük bir kırsal yerleşim olmadığını, daha geniş bir idari yapılanmayla bağlantılı bulunduğunu gösteriyor.
Osmanlı döneminde nahiyeler, birden fazla köy ve mezrayı kapsayabilen idari birimlerdi.
Bu nedenle Aladinek'in tarihî sınırlarıyla bugünkü Ufacıklı Mahallesi'nin idari sınırlarının tamamen aynı olduğu düşünülmemeli.
Eski idari merkezlerin konumları, zaman içerisinde değişen yerleşim adları ve farklı dönemlerin haritaları üzerinden değerlendirilmesi gereken konular arasında yer alıyor.
Ufacıklı'nın tarihini ayrıntılı biçimde ortaya çıkarabilmek için tahrir defterlerinin yanı sıra eski tapu kayıtları, yer adları ve arkeolojik araştırmaların birlikte incelenmesi gerekiyor.
2024 YILINDA ARKEOLOJİK KAZI ALANI İNCELENDİ
Ufacıklı Mahallesi'nin yakın dönem kültürel miras gündemindeki önemli gelişmelerden biri, 2024 yılında yapılan resmî inceleme oldu.
Pazarcık Kaymakamlığı, 28 Ekim 2024 tarihli duyurusunda mahallede devam eden arkeolojik kazı alanının ziyaret edildiğini açıkladı.
Ziyaret kapsamında Kaymakam Muhammed Kaya, Kahramanmaraş Müze Müdürü Safinaz Acıpayam'dan çalışmalar hakkında bilgi aldı.
Kaymakamlık açıklamasında bölgenin tarihî dokusunun korunması ve çalışmaların titizlikle yürütülmesinin önemi vurgulandı.
Bu gelişme, Ufacıklı'daki tarihî kalıntıların yalnızca yerel anlatımlarda geçen unsurlar olmadığını, resmî arkeolojik incelemelere de konu edildiğini gösteriyor.
Bununla birlikte söz konusu duyuruda kazı alanının bilimsel adı, açılan açmaların ölçüleri, bulunan eserlerin sayısı veya ayrıntılı tarihleme sonuçları açıklanmadı.
Bu nedenle mahallede belirli bir döneme ait büyük bir antik kent bulunduğu veya kesin tarihli yeni eserlerin ortaya çıkarıldığı yönünde doğrulanmamış bilgiler verilmemeli.
2024 yılında bir kazı alanının incelenmiş olması, çalışmanın 2026 yılında aynı kapsamda sürdüğü anlamına da gelmiyor.
Güncel kazı takviminin Kültür ve Turizm Bakanlığı ile ilgili müze müdürlüğünün kayıtlarından doğrulanması gerekiyor.
KAYA KALINTILARI BÖLGENİN TARİHÎ ÖZELLİKLERİ ARASINDA
Ufacıklı çevresindeki kayalık alanlar, yerel araştırmalarda tarihî kalıntılarla ilişkilendiriliyor.
31 Ekim 2025 tarihli bir yerel araştırmada, mahalle çevresindeki Karataşlık olarak bilinen bölgede kaya oyma mekânlar, mezar olarak değerlendirilen yapılar ve farklı taş işçiliği izlerinden söz edildi.
Bu kalıntılar arasında Bizans dönemiyle ilişkilendirilen şapel yapıları da tanıtılıyor.
Ancak yapıların kesin işlevinin, tarihinin ve korunma derecesinin belirlenebilmesi için resmî arkeolojik envanter ve uzman değerlendirmesi gerekiyor.
Kayaya oyulmuş bir bölümün görünüşünden hareketle doğrudan mezar, kilise veya konut olarak tanımlanması her zaman doğru sonuç vermeyebilir.
Bu tür yapıların kullanım amaçları; plan özellikleri, mimari izler, buluntular ve çevresel ilişkiler üzerinden değerlendiriliyor.
Ufacıklı'daki kalıntılar için de bilimsel incelemelerden elde edilen doğrulanmış verilerin esas alınması önem taşıyor.
Mahalle çevresindeki tarihî taş yapıların izinsiz kazılardan ve tahribattan korunması, bölgenin kültürel mirasının gelecek nesillere aktarılması açısından gerekli.
PAZARCIK'IN TARİHÎ YERLEŞİM AĞINDA YER ALIYOR
Ufacıklı'nın geçmişini anlamak için Pazarcık ilçesinin daha geniş tarihî coğrafyasının da incelenmesi gerekiyor.
Kahramanmaraş Valiliğinin ilçe tarihçesinde Pazarcık çevresinin farklı dönemlerde yerleşime sahne olduğu belirtiliyor.
Bölgede tarih öncesi ve tarihî dönemlere ait çok sayıda buluntu kaydedilmiş durumda.
Pazarcık Kaymakamlığının kayıtlarında Geç Hitit dönemine ait eserlerden, eski ulaşım güzergâhlarından ve Osmanlı dönemindeki idari yapılanmadan söz ediliyor.
Ufacıklı ile ilişkilendirilen Aladinek Nahiyesi de bu tarihî yerleşim ağının parçalarından biri olarak gösteriliyor.
Bölgede eski yolların ve geçiş noktalarının bulunması, kırsal yerleşimlerin yalnızca tarım alanları çevresinde değil, ulaşım hatlarıyla bağlantılı olarak da gelişmiş olabileceğini düşündürüyor.
Ancak belirli bir tarihî yolun Ufacıklı'daki bütün kalıntılarla doğrudan bağlantısı bilimsel olarak kanıtlanmadıkça kesin bir ilişki kurulamaz.
Eski yerleşimlerin araştırılmasında çevredeki su kaynakları, tarım arazileri ve yükseltiler de önem taşıyor.
Yerleşimlerin neden belirli noktalarda kurulduğunu açıklamak için bu doğal özelliklerin birlikte incelenmesi gerekiyor.
DEPREM SONRASI KORUMA DURUMU ÖNEM TAŞIYOR
Pazarcık, 6 Şubat 2023 depremlerinin merkez üssü olması nedeniyle afetin etkilerinin araştırıldığı ilçelerden biri.
Depremlerin tarihî yapılarda, taş yüzeylerde ve arkeolojik alanlarda oluşturmuş olabileceği etkiler ayrıca değerlendirilmesi gereken konular arasında bulunuyor.
Ancak Ufacıklı Mahallesi'ndeki arkeolojik alanın deprem sonrasında hangi ölçüde zarar gördüğünü gösteren güncel ayrıntılı hasar raporu bu araştırmada doğrulanamadı.
Bu nedenle mahalledeki bütün tarihî kalıntıların hasarsız olduğu veya kullanılamaz hale geldiği yönünde kesin açıklama yapılması doğru değil.
Arkeolojik alanların korunması yalnızca yapıların mevcut durumda ayakta kalmasıyla sınırlı değil.
Toprak altında bulunan kültür tabakalarının korunması, yüzeye çıkan taş parçalarının kayıt altına alınması ve izinsiz müdahalelerin önlenmesi de önem taşıyor.
Özellikle kaya oyma bölümlerdeki gevşek taşlar veya zemin hareketleri, ziyaretçiler açısından risk oluşturabilir.
Bu nedenle arkeolojik kalıntıların bulunduğu alanlar, yetkili kurumlardan izin ve güncel güvenlik bilgisi alınmadan serbest gezi noktası olarak değerlendirilmemeli.
UFACIKLI'YA ULAŞIM VE ZİYARET KOŞULLARI
Ufacıklı Mahallesi, Pazarcık ilçesine bağlı kırsal bir yerleşim. Mahalleye kara yolu bağlantısı bulunmakla birlikte arkeolojik alanın kesin ziyaret girişinin nerede olduğu doğrulanamadı.
Düzenlenmiş ziyaretçi merkezi, otopark, tuvalet, engelli erişimi, giriş ücreti veya resmî ziyaret saatlerine ilişkin güncel bir çizelge bulunmuyor.
Mahalle merkezine ulaşmakla arkeolojik kazı alanına ulaşmanın farklı koşullara sahip olabileceği dikkate alınmalı.
Özellikle kazı yapılan veya koruma statüsüne sahip alanlara izinsiz giriş yapılmaması gerekiyor.
Ufacıklı Mahallesi, eski Aladinek adı, tarihî idari geçmişi ve resmî incelemeye konu olmuş arkeolojik alanıyla Pazarcık'ın kültürel mirası içerisinde özel bir araştırma başlığı oluşturuyor.
Bölgenin ayrıntılı bilimsel belgelerle tanıtılması, hem mahalle tarihinin korunmasına hem de Kahramanmaraş'ın daha az bilinen yerleşimlerinin kültürel hafızaya kazandırılmasına katkı sağlayabilir.
ARAŞTIRMA KAYNAKLARI
Muhabir: SERPİL KARA
