Türkoğlu ağzında goncoloz, halk anlatılarındaki korkutucu hayalî varlıktan esinlenen yöresel bir söz olarak kaydedildi.
Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde kullanılan goncoloz kelimesi, halk anlatılarındaki çirkin ve korkutucu hayalî varlıkla bağlantılı bir söz olarak akademik araştırmada kayıt altına alındı. Yöresel konuşma dilinde kullanılan bu kelime, Esra Kirik'in 2025 tarihli Türkoğlu ağız araştırmasında bulunuyor.
Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar başlıklı çalışmanın 27. sayfasında goncoloz, cin türünden olduğu düşünülen çirkin bir hayalî varlıktan esinlenmiş hakaret sözü olarak tanımlanıyor.
Araştırmada verilen konuşma örneği, kelimenin doğrudan bir kişiye yönelik ifadede kullanılabildiğini gösteriyor.
GONCOLOZ HALK ANLATILARINDAKİ HAYALÎ VARLIKLA İLİŞKİLİ
Akademik sözlükte goncoloz, gerçek bir canlı veya tarihî kişi adı olarak açıklanmıyor.
Kelimenin anlamı, halkın hayalî varlıklara ilişkin anlatılarından hareketle şekillenmiş bir söz olarak veriliyor.
Tanımda bunun hakaret amacıyla da kullanılabildiği belirtiliyor.
Ancak araştırma, Türkoğlu'nda goncoloz hakkında anlatılan bütün hikâyeleri veya bu varlığın nasıl tasvir edildiğini ayrıntılı biçimde aktarmıyor.
Bu nedenle başka yörelerdeki korku hikâyeleri doğrudan Türkoğlu'nun yerel anlatısı olarak gösterilmemeli.
KARAKONCOLOS ANLATILARI ANADOLU'DA FARKLI ADLARLA BİLİNİYOR
Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'nda yayımlanan Karakoncolos araştırmasında, bu hayalî varlıkla ilgili farklı yöresel adlandırmalar sıralanıyor.
Prof. Dr. M. Öcal Oğuz'un hazırladığı kültürel incelemede goncoloz, karakoncolos, koncolos ve congolos gibi söyleyişler arasında bulunuyor.
Kaynakta söz konusu varlığın Anadolu, Kafkasya ve Balkan halk anlatılarında farklı biçimlerde yer aldığı belirtiliyor.
Ancak bu anlatılar bilimsel olarak doğrulanmış doğaüstü olaylar değil, halk inanışları ve sözlü kültür ürünleri olarak değerlendirilmelidir.
TÜRKOĞLU AĞZINDA KULLANIMI BELGELENDİ
Esra Kirik'in araştırması, Türkoğlu'ndaki 36 mahalleden elde edilen 53 ses kaydına dayanıyor.
Çalışmada goncoloz kelimesi, yerel konuşma içinde kullanılan bir ifadeyle örneklendiriliyor.
Bu kayıt, kelimenin yalnızca eski halk hikâyelerinde değil, yöresel konuşma dilinde de bulunabildiğini gösteriyor.
Ancak sözcüğün bugün hangi mahallelerde daha sık kullanıldığına veya kuşaklara göre ne kadar bilindiğine ilişkin ayrı bir istatistik bulunmuyor.
KORKU ANLATILARI SÖZLÜ KÜLTÜRÜN PARÇASI
Halkbilim araştırmalarında olağanüstü varlıklara ilişkin anlatılar, toplumların sözlü kültür birikimi içinde ele alınıyor.
Goncoloz da bu anlatıların günlük konuşma dilinde bıraktığı izlerden biri olarak değerlendirilebilir.
Ancak kelimenin Türkoğlu'ndaki kullanımı ile diğer bölgelerde anlatılan Karakoncolos hikâyelerinin bütün ayrıntılarının aynı olduğu kanıtlanmış değil.
Goncoloz, Kahramanmaraş'ın Türkoğlu ilçesinde halk anlatılarıyla bağlantılı olarak belgelenmiş yöresel sözlerden biri olarak akademik kayıtlarda yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Esra Kirik (2025), Kahramanmaraş/Türkoğlu Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar, s. 27:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5145211
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5145211
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Karakoncolos, Prof. Dr. M. Öcal Oğuz:
https://www.kulturportali.gov.tr/portal/karakoncolos
https://www.kulturportali.gov.tr/portal/karakoncolos
Ayşe Duvarcı (2005), Türklerde Tabiat Üstü Varlıklar ve Bunlarla İlgili Kabuller, İnanmalar, Uygulamalar:
https://dergipark.org.tr/tr/pub/bilig/article/267804
https://dergipark.org.tr/tr/pub/bilig/article/267804
Muhabir: Sefa Başer





