Dulkadiroğlu’nda kırsal mahallelere yol seferberliği
Dulkadiroğlu’nda kırsal mahallelere yol seferberliği
İçeriği Görüntüle
Kahramanmaraş'ın yöresel bitki adları arasında bulunan bahçe küpesi, haseki küpesi olarak da bilinen çiçeği ifade ediyor.
Kahramanmaraş'ın yöresel bitki adları arasında yer alan bahçe küpesi, haseki küpesi olarak da bilinen çiçeği ifade ediyor. Kentin yerel bitki söz varlığını inceleyen akademik araştırmada kayıt altına alınan bu isim, yöredeki çiçeklerin farklı adlarla tanımlanabildiğini gösteriyor.
Burak Telli ve Büşranur Aslan'ın 2023 yılında yayımlanan Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1 başlıklı çalışmasının 582. sayfasında bahçe küpesi, bitki adları arasında bulunuyor.
Araştırmada kelimenin karşılığı, haseki küpesi adı da verilen yöresel bir çiçek şeklinde açıklanıyor.
BAHÇE KÜPESİ HASEKİ KÜPESİ ADIYLA DA BİLİNİYOR
Akademik sözlükte bahçe küpesi, haseki küpesi adıyla ilişkilendiriliyor.
Ancak çalışmada çiçeğin bilimsel tür adı, büyüklüğü veya renk çeşitleri hakkında ayrıntılı bir botanik tanım bulunmuyor.
Bu nedenle Kahramanmaraş'taki bütün bahçe küpesi örneklerinin aynı bilimsel türe ait olduğu kesin biçimde söylenemez.
Doğrulanabilen bilgi, yöresel kelimenin haseki küpesi adıyla bilinen çiçekle ilişkilendirilmesidir.
RESMÎ BOTANİK KAYNAKLARINDA AQUILEGIA YER ALIYOR
Tarım ve Orman Bakanlığının Süs Bitkileri Yetiştiriciliği adlı yayınında haseki küpesi, Aquilegia cinsiyle bağlantılı olarak listeleniyor.
Bu kayıt, akademik sözlükteki çiçek adının botanik kaynaklardaki genel karşılığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Ancak Aquilegia cinsi içerisinde farklı türler bulunuyor. Bu nedenle yalnızca halk arasındaki isimden hareketle Kahramanmaraş'ta yetişen belirli bir bitkinin bilimsel türünü kesinleştirmek mümkün değil.
Doğru türün belirlenmesi için botanik örnek veya uzman teşhisi gerekiyor.
SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ AYRI BİR ÜRETİM ALANI
Tarım ve Orman Bakanlığının süs bitkileri yayınında, çiçekli bitkilerin tohumla ve farklı üretim yöntemleriyle yetiştirilebildiği açıklanıyor.
Bu bilgiler haseki küpesi gibi çiçeklerin genel yetiştiricilik alanına ilişkin teknik bir çerçeve sunuyor.
Ancak söz konusu kaynak, Kahramanmaraş'ta bahçe küpesi adıyla ticari üretim yapan bir işletmeyi doğrudan belgelemiyor.
Dolayısıyla botanik kaynaklarda bir çiçeğin bulunması, o bitkinin kentte yaygın olarak üretildiği veya satıldığı anlamına gelmiyor.
YÖRESEL ÇİÇEK ADLARI KÜLTÜREL MİRASIN PARÇASI
Kahramanmaraş ağız araştırmalarında farklı çiçek, ağaç ve ot türleri için kullanılan yöresel kelimeler bulunuyor.
Bahçe küpesi de bu söz varlığının örneklerinden biri.
Yerel bitki isimlerinin belgelenmesi, hem dil araştırmaları hem de halkın çevresindeki bitkilere verdiği adların korunması bakımından önem taşıyor.
Ancak kelimenin hangi mahallelerde daha sık kullanıldığı, bugün aynı isimle satılan çiçeklerin botanik türleri veya Kahramanmaraş'taki doğal yayılış alanları hakkında doğrulanmış güncel veri bulunmuyor.
Bahçe küpesi, Kahramanmaraş'ın yöresel bitki adları arasında akademik olarak kayıt altına alınmış çiçek isimlerinden biri olarak yer alıyor.
KAYNAKLAR:
Telli ve Aslan (2023), Kahramanmaraş Ağzından Derleme Sözlüğü'ne Katkılar-1, s. 582:
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3446787
Doğu Karadeniz Bölgesi Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Envanteri, Haseki Küpesi:
https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/assets/upload/dosyalar/11-tibbi-ve-aromatik-projesi-envanter-pdf-242102-rd_3.pdf

Muhabir: SERPİL KARA