Kahramanmaraş'ın Elbistan ilçesine bağlı Ceyhan Mahallesi'nde bulunan tarihî Selçuklu Hamamı, devam eden arkeolojik kazı ve koruma çalışmalarıyla ilçenin kültürel miras gündeminde yer alıyor. Elbistan Ulu Cami çevresinde bulunan tarihî alanda 2024 yılında başlayan kurtarma kazıları, 2026 yılında da araştırma faaliyetlerine konu oldu.
Elbistan Kaymakamlığının 9 Temmuz 2024 tarihli açıklamasına göre kazı çalışmaları 24 Haziran 2024'te başladı. Erciyes Üniversitesi ve Kayseri Üniversitesiyle bağlantılı akademisyenlerin bilimsel danışmanlığında yürütülen çalışmalarda kazı evinin kurulumunun tamamlandığı duyuruldu.
Gençlik ve Spor Bakanlığının Gönüllüyüz Biz platformunda yayımlanan 2026 kazı sezonu ilanında ise Selçuklu Hamamı ve eklentilerinin araştırılmasına yönelik gönüllü katılım programı yer aldı. Programın faaliyet tarihleri 3 Temmuz ile 17 Ağustos 2026 arasında açıklandı.
21 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan yerel araştırma haberinde de hamam çevresindeki kurtarma kazılarının sürdüğü bildirildi.
Selçuklu dönemine ait olduğu değerlendirilen yapı, Elbistan'ın Orta Çağ'daki kent yaşamını, su kullanımını ve mimari geçmişini araştırmak bakımından önem taşıyor.
SELÇUKLU HAMAMI CEYHAN MAHALLESİNDE BULUNUYOR
Elbistan'daki tarihî hamam, Ceyhan Mahallesi sınırlarında, Ulu Cami çevresindeki kültürel alanda yer alıyor.
Bölge, ilçenin eski yerleşim dokusuyla bağlantılı tarihî yapılardan oluşuyor.
Selçuklu Hamamı, Elbistan'ın yalnızca arkeolojik höyüklerle değil, Orta Çağ kent mimarisiyle de araştırılabilecek bir geçmişe sahip olduğunu gösteriyor.
Tarihî hamamlar, geçmişte şehirlerin sosyal ve günlük yaşamında önemli yer tutan yapılardan biriydi.
Bu yapılar, suyun ısıtılması, farklı sıcaklık bölümlerinin oluşturulması ve insanların ortak kullanımına yönelik mekân düzenleriyle tanınıyor.
Ancak Elbistan Selçuklu Hamamı'nın günümüze ulaşan bütün bölümlerinin ve özgün planının kesin olarak ortaya çıkarıldığı söylenemez.
Bölgedeki kazıların amacı, mevcut kalıntıların belgelenmesi ve yapının tarihî özelliklerinin bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi.
KAZI ÇALIŞMALARI 24 HAZİRAN 2024'TE BAŞLADI
Elbistan Kaymakamlığının açıklamasına göre Selçuklu Hamamı ve Ulu Cami çevresindeki arkeolojik araştırmalar için 2024 yılının mayıs ayında hazırlık toplantıları yapıldı.
Toplantılara Elbistan Kaymakamlığı, ilgili müze yetkilileri ve akademisyenler katıldı.
Kaymakamlık, 9 Temmuz 2024 tarihinde kazı evinin kurulumunun tamamlandığını duyurdu.
Çalışmaların 24 Haziran 2024'te başladığı açıklandı.
Kazı programında Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Eyüp Polat'ın bilimsel danışmanlık yaptığı, Kayseri Üniversitesinden Dr. Elmas Şahankaya Polat'ın koordinasyon görevinde bulunduğu belirtildi.
Arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan mimari parçaların kayıt altına alınması, planlarının çıkarılması ve korunması önem taşıyor.
Özellikle tarihî kent merkezlerinde yürütülen çalışmalar, çevredeki diğer yapıların güvenliğini de dikkate almayı gerektiriyor.
2026 YILINDA GÖNÜLLÜ KAZI PROGRAMI DUYURULDU
Selçuklu Hamamı, 2026 yılında yeni bir kazı programına konu oldu.
Gönüllüyüz Biz platformunda yayımlanan ilanda, Elbistan Şehir Müzesi başkanlığında yürütülen çalışmalara üniversite öğrencileri ve ilgili bölüm mezunlarının katılabileceği belirtildi.
Program; arkeoloji, sanat tarihi, mimarlık, kültür varlıklarını koruma ve onarım ile antropoloji gibi alanlardaki katılımcılara yönelik hazırlandı.
Faaliyet tarihleri 3 Temmuz–17 Ağustos 2026 olarak duyuruldu.
Çalışma planında haftanın beş gününde arazi faaliyetleri, cumartesi günlerinde ise ofis çalışmaları öngörüldü.
Bu bilgiler, Selçuklu Hamamı'nın yalnızca geçmiş yıllarda kazılmış bir alan olmadığını, 2026 yılında da bilimsel araştırma programına alındığını gösteriyor.
Ancak gönüllü programının açıklanması, o dönem için planlanan bütün çalışmaların eksiksiz tamamlandığını veya yeni buluntular elde edildiğini tek başına kanıtlamaz.
Buluntu sayıları ve tarihlemeler, yetkili bilimsel ekiplerin raporlarıyla doğrulanmalıdır.
HAMAMIN 13. YÜZYILLA İLİŞKİSİ ARAŞTIRILIYOR
Selçuklu Hamamı'nın tarihî kimliği, yapının mimari özellikleri üzerinden değerlendiriliyor.
21 Ekim 2026 tarihli yerel araştırmada tarihçi ve yazar Orhan Saydam, yapının tarihî önemi hakkında açıklamalarda bulundu.
Hamamın kesin inşa tarihini gösteren bir kitabesinin bulunmadığı, ancak mimari incelemeler doğrultusunda 13. yüzyılın ortalarına tarihlenebileceği aktarıldı.
Bu değerlendirme, yapının Elbistan Ulu Cami çevresindeki Orta Çağ yerleşimiyle ilişkilendirilmesi bakımından önem taşıyor.
Ancak 1240'lı yıllar gibi belirli tarihler, kesin inşa belgesi yerine araştırmacı değerlendirmesi olarak ele alınmalı.
Tarihî yapıların tarihlenmesinde taş örgüsü, mimari plan, malzeme kullanımı ve farklı dönemlere ait yazılı belgeler birlikte inceleniyor.
Elbistan'daki hamamın geçmişi konusunda da devam eden araştırmaların bilimsel sonuçları belirleyici olacak.
HAMAMIN MİMARİ BÖLÜMLERİ BELGELENİYOR
Geleneksel hamam mimarisi, farklı sıcaklık ve kullanım bölümlerine sahip plan düzenleriyle tanınıyor.
Tarihî Selçuklu Hamamı'na ilişkin araştırmalarda aralık, ılıklık ve diğer kullanım bölümlerinin mimari özellikleri üzerinde duruluyor.
Ancak günümüze ulaşan kalıntıların tamamının aynı döneme ait olduğu veya özgün biçimini bütünüyle koruduğu düşünülmemeli.
Arkeolojik kazılarda ortaya çıkan duvar temelleri, döşeme kalıntıları ve mimari parçalar, yapının geçmişteki planının anlaşılmasına yardımcı olabiliyor.
Hamamların su iletim ve ısıtma sistemleri de mimarlık tarihi açısından önem taşıyor.
Fakat Elbistan Selçuklu Hamamı'nın özgün ısıtma düzeneğinin bütün ayrıntılarının ortaya çıkarıldığına ilişkin kesin bir teknik rapor doğrulanamadı.
Bu nedenle yapının belirli bir ısıtma teknolojisini bugün de çalışır durumda barındırdığı gibi ifadeler kullanılmamalı.
ULU CAMİ ÇEVRESİNİN TARİHÎ DOKUSU ÖNE ÇIKIYOR
Selçuklu Hamamı'nın konumu, Elbistan'ın tarihî kent merkezi açısından önemli.
Ulu Cami çevresindeki yapıların bir arada değerlendirilmesi, geçmiş dönemlerdeki yerleşim düzeninin anlaşılmasına katkı sağlayabiliyor.
Eski kent merkezlerinde cami, hamam, çarşı ve konaklama yapılarının birbirine yakın konumlarda bulunması, tarihî şehirlerin sosyal ve ekonomik işleyişi hakkında bilgi verebiliyor.
Ancak Elbistan'daki bütün tarihî yapıların aynı dönemde inşa edildiği veya tek bir külliyenin parçaları olduğu varsayılmamalı.
Her yapının tarihinin ve işlevinin ayrı belgelerle doğrulanması gerekiyor.
Selçuklu Hamamı'nın bilimsel olarak araştırılması, Ulu Cami çevresindeki tarihî dokunun daha kapsamlı biçimde tanıtılmasına yardımcı olabilir.
21 EKİM 2026'DA ÇALIŞMALARIN SÜRDÜĞÜ BİLDİRİLDİ
Hamamın son durumuna ilişkin doğrulanabilen haberlerden biri 21 Ekim 2026 tarihinde yayımlandı.
Haberde tarihî yapının bulunduğu alanda kurtarma kazılarının sürdüğü aktarıldı.
Ayrıca yapının mimari geçmişi ve restorasyon ihtiyacı değerlendirildi.
Bununla birlikte haberde yer alan tarihî değerlendirmelerin tamamı, yeni ve kesinleşmiş arkeolojik bulgular olarak ele alınmamalı.
Kazı sırasında ortaya çıkarıldığı iddia edilen eserlerin niteliği, tarihlendirmesi ve sayısı ancak resmî kazı raporlarıyla kesinleştirilebilir.
2026 kazı sezonunun ardından alanın hangi bölümlerinin koruma altına alındığı ve hangi restorasyon uygulamalarının başlatıldığı da güncel resmî kayıtlarla doğrulanmalı.
DEPREM SONRASI KÜLTÜREL MİRAS KORUMASI ÖNEMLİ
Elbistan, 6 Şubat 2023 depremlerinden ağır biçimde etkilenen ilçeler arasında yer aldı.
Bu nedenle tarihî yapılara yönelik araştırmalarda deprem sonrası güvenlik ve koruma koşulları özel önem taşıyor.
Selçuklu Hamamı'nın kazı ve restorasyon çalışmalarına konu edilmesi, ilçedeki kültürel mirasın belgelenmesi açısından dikkat çekiyor.
Ancak hamamın depremlerde tam olarak hangi bölümlerinin zarar gördüğünü gösteren güncel ayrıntılı hasar raporu bu araştırmada doğrulanamadı.
Bu nedenle yapının tamamının depremde yıkıldığı veya hasarsız kaldığı yönünde kesin bir ifade kullanılmamalı.
Kazı alanında zemin güvenliği, tarihî duvarların korunması ve çevredeki yapıların durumunun değerlendirilmesi gerekiyor.
SELÇUKLU HAMAMI ŞİMDİLİK SERBEST GEZİ NOKTASI DEĞİL
Elbistan Ceyhan Mahallesi'ndeki Selçuklu Hamamı, arkeolojik çalışma alanı niteliği taşıyor.
Bu nedenle bölge, düzenlenmiş ve herkesin serbestçe gezebileceği bir ören yeri olarak tanıtılmamalı.
Güncel ziyaret saatleri, giriş ücreti, rehberli tur imkânı, otopark ve engelli erişimi hakkında doğrulanmış bir resmî ziyaret çizelgesi bulunmuyor.
Özellikle kazı sınırlarına izinsiz girilmemesi ve tarihî kalıntılara müdahale edilmemesi gerekiyor.
Selçuklu Hamamı, Elbistan'ın Orta Çağ mimarisini, kent yaşamını ve tarihî su kullanımını araştırmak açısından önemli bir kültürel değer oluşturuyor.
Kazı sonuçlarının ve restorasyon belgelerinin yayımlanması, bölgenin tarihî kimliğinin daha ayrıntılı biçimde ortaya konulmasına katkı sağlayabilir.
ARAŞTIRMA KAYNAKLARI
-
Elbistan Kaymakamlığı – 31 Mayıs 2024 tarihî hamam kazı hazırlığı.
-
Elbistan Kaymakamlığı – 9 Temmuz 2024 kazı evi ve başlangıç bilgisi.
-
Gönüllüyüz Biz – Selçuklu Hamamı 2026 yılı arkeolojik kazı programı.
-
21 Ekim 2026 tarihli Selçuklu Hamamı kurtarma kazıları araştırması.
-
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Elbistan kültürel miras envanteri.
Muhabir: Sefa Başer
