Kahramanmaraş'ın Afşin ilçesinde bulunan Eshab-ı Kehf Külliyesi, Anadolu Selçuklu, Dulkadirli ve Osmanlı dönemlerinden izler taşıyan mimarisiyle bölgenin önemli kültürel mirasları arasında yer alıyor. İlçe merkezinin yaklaşık 7 kilometre kuzeybatısında bulunan külliye, 2015 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde bulunuyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarına göre yapı topluluğunun temel bölümleri 1215-1234 yılları arasında Anadolu Selçuklularının Maraş Emiri Nusretüddin Hasan Bey tarafından yaptırıldı. Daha sonraki dönemlerde eklenen medrese, mescit ve diğer yapılarla külliye genişletildi.
6 Şubat 2023 depremlerinin ardından koruma ve güçlendirme çalışmalarına konu olan Eshab-ı Kehf'te 2026 yılında yeni restorasyon uygulamaları da gündeme geldi. Projenin yüklenicisi Taksim Yapı'nın resmî kayıtlarına göre cami ve ribat bölümlerini kapsayan restorasyon işinin sözleşme tarihi 26 Ağustos 2026. Firma, projeyi devam eden çalışmalar arasında gösteriyor.
Külliye, tarihî mimarisinin yanında Hristiyanlık ve İslam geleneklerinde yer alan Yedi Uyurlar anlatısıyla ilişkilendiriliyor. Ancak devam eden restorasyon nedeniyle yapıların tüm bölümlerinin ziyarete açık olduğu varsayılmamalı.
ESHAB-I KEHF AFŞİN'İN KUZEYBATISINDA BULUNUYOR
Eshab-ı Kehf Külliyesi, Afşin ilçesinin yaklaşık 7 kilometre kuzeybatısında yer alıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtımında külliyenin, antik dönemlerden beri kutsal kabul edilen bir mağaranın çevresinde kurulduğu belirtiliyor.
Külliye; cami, ribat, han, medrese ve farklı dönemlerde eklenen yapılardan oluşan tarihî bir bütünlük taşıyor.
Bu nedenle Eshab-ı Kehf'i yalnızca bir mağara olarak tanımlamak, bölgedeki mimari ve kültürel mirası eksik anlatmak anlamına geliyor.
Yapı topluluğu, inanç turizmi bakımından önem taşımasının yanında Anadolu'nun farklı dönemlerdeki mimari geleneklerini bir arada barındırıyor.
Ancak külliyenin her bölümünün aynı tarihte inşa edildiği düşünülmemeli.
SELÇUKLU DÖNEMİNDE İNŞA EDİLEN YAPILAR BULUNUYOR
Külliyenin temel yapılarını oluşturan cami, ribat ve hanın 1215-1234 yılları arasında inşa ettirildiği belirtiliyor.
Bu yapıların inşası, Anadolu Selçuklularının Maraş Emiri Nusretüddin Hasan Bey ile ilişkilendiriliyor.
Ribatlar, tarihî dönemlerde konaklama, barınma ve farklı sosyal ihtiyaçlara cevap veren yapılardan biri olarak kullanılıyordu.
Külliyenin han bölümü de ziyaretçilerin ve yolcuların ihtiyaçlarıyla ilişkili tarihî işlev taşıyor.
Bölgedeki yapılar, dönemin taş işçiliği, mimari planlama anlayışı ve süsleme özellikleri bakımından araştırılmaya değer.
UNESCO'nun geçici liste açıklamasında Bizans dönemine ait bazı mimari unsurların sonraki yapılarda yeniden kullanıldığı belirtiliyor.
Bu özellik, külliyenin farklı tarihî katmanlar içerdiğini gösteriyor.
Ancak eski dönemlere ait yapı malzemelerinin sonraki yapılarda kullanılması, bütün bölümlerin aynı tarihe ait olduğu anlamına gelmiyor.
DULKADİRLİ VE OSMANLI DÖNEMLERİNDE GENİŞLETİLDİ
Eshab-ı Kehf Külliyesi, Selçuklu döneminden sonra da gelişmeye devam etti.
Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtımına göre Dulkadir Beyliği döneminde medrese ve farklı dinî yapılar eklendi.
Alaüddevle Bey'in medrese yaptırdığı, eşi Şems Hatun'un ise kadınlar mescidi olarak bilinen yapının inşasına katkıda bulunduğu aktarılıyor.
Külliyeye Osmanlı döneminde de yeni bir yapı eklendi.
1531 yılında inşa edilen Paşa Çardağı, tarihî yapı topluluğunun sonraki dönemlere uzanan gelişiminin örnekleri arasında bulunuyor.
Bu genişleme süreci, külliyenin yalnızca belirli bir dönemde kullanılan bir ziyaret noktası olmadığını gösteriyor.
Farklı dönemlerde eğitim, ibadet, konaklama ve sosyal faaliyetlerle ilişkili bir merkez olarak önem taşıdığı anlaşılıyor.
Ancak tarihî yapının geçmiş işlevleriyle günümüzdeki kullanım koşulları birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
2015 YILINDA UNESCO GEÇİCİ LİSTESİNE ALINDI
Eshab-ı Kehf Külliyesi'nin uluslararası kültürel miras açısından önemli gelişmelerinden biri 2015 yılında yaşandı.
Türkiye tarafından UNESCO'ya yapılan başvuru sonucunda külliye, 13 Nisan 2015 tarihinde Dünya Mirası Geçici Listesi'ne kaydedildi.
UNESCO'nun resmî kayıtlarında yapı, kültürel miras kategorisinde yer alıyor.
Geçici listeye alınma, bir alanın gelecekte Dünya Mirası Listesi'ne aday gösterilebilmesi açısından önemli aşamalardan biri.
Ancak Geçici Liste ile asıl UNESCO Dünya Mirası Listesi birbirinden farklı.
Eshab-ı Kehf'in 2026 yılı itibarıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kesin olarak kaydedildiği yönünde bir bilgi bulunmuyor.
Bu nedenle doğru tanımlama “UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde bulunan Eshab-ı Kehf Külliyesi” şeklinde yapılmalı.
6 ŞUBAT DEPREMLERİNİN ARDINDAN RESTORASYON GÜNDEME GELDİ
Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 depremleri, şehirdeki çok sayıda tarihî kültür varlığının yeniden değerlendirilmesine neden oldu.
Eshab-ı Kehf Külliyesi de deprem sonrası koruma ve restorasyon çalışmalarının kapsamına alındı.
Anadolu Ajansının 5 Şubat 2026 tarihli haberinde Gaziantep Vakıflar Bölge Müdürü Erdoğan Tunç, külliyede çalışmaların sürdüğünü açıkladı.
Tunç, bilim kurulunun taç kapıya ilişkin tespitleri doğrultusunda incelemelerin devam ettiğini belirtti.
Açıklamada 2026 yaz döneminde çalışmaların tamamlanmasının hedeflendiği ifade edildi.
Ancak sonraki kayıtlar restorasyon faaliyetlerinin sürdüğünü gösteriyor.
Bu nedenle şubat ayında belirtilen hedef tarih, kesin tamamlanma tarihi olarak değerlendirilmemeli.
26 AĞUSTOS 2026 TARİHLİ YENİ SÖZLEŞME BULUNUYOR
Eshab-ı Kehf'teki güncel koruma sürecine ilişkin önemli bilgiler, restorasyon yüklenicisi Taksim Yapı'nın proje kayıtlarında yer alıyor.
Firmanın açıklamasına göre cami ve ribatın restorasyonunu kapsayan işin sözleşme tarihi 26 Ağustos 2026.
Proje, firmanın internet sitesinde devam eden uygulamalar arasında gösteriliyor.
Koruma çalışmaları kapsamında taç kapı ve çevresindeki yapısal sorunlar, taş malzemeler, drenaj sistemi ve duvarların güvenliği değerlendiriliyor.
24 Eylül 2025 tarihli bilim kurulu kararlarında rölöve ve restitüsyon çalışmaları, zemin araştırmaları, malzeme analizleri ve yapıdaki hareketlerin izlenmesine yönelik uygulamalar yer alıyor.
Bu tür incelemeler, tarihî yapıların özgün özelliklerini koruyarak güvenli hale getirilmesi açısından önem taşıyor.
Ancak projede belirtilen bütün teknik uygulamaların tamamlandığına ilişkin kesin bir sonuç raporu doğrulanamadı.
TARİHÎ TAÇ KAPININ KORUNMASI ÖNEM TAŞIYOR
Eshab-ı Kehf'in mimari özellikleri içerisinde taç kapı önemli bir yere sahip.
Taç kapılar, Selçuklu mimarisinde taş işçiliği ve anıtsal giriş düzenleri bakımından dikkat çeken yapı unsurları arasında bulunuyor.
Ancak bu tür tarihî taş yapılarda zaman içerisinde oluşan çatlaklar, malzeme kayıpları ve yapısal hareketler güvenlik riskleri oluşturabiliyor.
Eshab-ı Kehf'teki bilimsel incelemelerde de taç kapının güvenliğine yönelik çalışmalar öne çıktı.
2025 ve 2026 yılı kayıtları, yapıdaki bazı bölümlerin koruma uygulamaları nedeniyle kontrollü biçimde değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Bu nedenle külliyenin ziyaretçi kabul edebilmesiyle bütün mimari bölümlerine serbest giriş yapılabilmesi aynı anlama gelmiyor.
ZİYARET ÖNCESİNDE GÜNCEL ERİŞİM KONTROL EDİLMELİ
Eshab-ı Kehf Külliyesi'ne Afşin ilçe merkezi üzerinden ulaşılabiliyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtımında Afşin'e Kahramanmaraş, Elbistan ve Göksun üzerinden otobüs bağlantıları bulunduğu belirtiliyor.
Ancak külliyeye kadar ulaşan güncel yerel seferler, giriş saatleri, tesis hizmetleri ve restorasyon nedeniyle kapalı bölümler hakkında 10 Kasım 2026 tarihli kapsamlı bir resmî ziyaret çizelgesi doğrulanamadı.
Özellikle taç kapı ve ribat çevresindeki şantiye veya koruma sınırlarına uyulması gerekiyor.
Eshab-ı Kehf Külliyesi, Selçuklu döneminden günümüze ulaşan yapıları, farklı inanç geleneklerindeki yeri ve devam eden restorasyonuyla Kahramanmaraş'ın korunması gereken kültürel miraslarından biri olmayı sürdürüyor.
ARAŞTIRMA KAYNAKLARI
-
UNESCO Dünya Mirası Merkezi – Eshab-ı Kehf Külliyesi, Geçici Liste No. 6037.
-
Kahramanmaraş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Eshab-ı Kehf Külliyesi.
-
Anadolu Ajansı – 5 Şubat 2026 kültürel miras restorasyon haberi.
-
Taksim Yapı – Eshab-ı Kehf Külliyesi restorasyon projesi.
-
Afşin Kaymakamlığı – Kültür ve Turizm.
Muhabir: Sefa Başer
