Akseki dağlarında "doğal altın" mesaisi başladı kilosu tam bin 500 TL!

Antalya'nın Akseki ilçesinde, nisan yağmurlarının ardından doğanın sunduğu en kıymetli hazinelerden biri olan kuzugöbeği mantarı (Morchella esculenta) toprak yüzeyine çıkmaya başladı. Özellikle sedir ve ladin ağaçlarının yoğun olduğu, bin ila bin 800 rakımlı nemli bölgelerde yetişen bu eşsiz mantar türü, bölge halkı için adeta "doğal altın" niteliği taşıyor.

Akseki'de nisan ayının ilk haftalarında başlayan ve mayıs ayı sonuna kadar devam eden kuzugöbeği mesaisi, bu yıl yağışların etkisiyle oldukça verimli başladı. Toplanması büyük sabır ve dikkat gerektiren bu mantarın taze kilogram fiyatı bin 500 lira civarında seyrederken, sezonun ilk günlerinde bu rakamın 4 bin liralara kadar çıktığı ifade ediliyor. Toroslar'ın sarp yamaçlarında sabahın erken saatlerinden gün batımına kadar süren bu zorlu arayış, ilçede 7'den 70'e herkesin katıldığı kolektif bir faaliyete dönüşmüş durumda.

Kuzugöbeği mantarının çıkışıyla birlikte Akseki'de sosyal hayat adeta dağlara taşındı. Çoluk çocuk, genç yaşlı demeden sepetlerini ve bıçaklarını alan Aksekililer, sabahın ilk ışıklarıyla birlikte Toroslar'ın yüksek rakımlı bölgelerine akın ediyor. Sedir ve ladin ağaçlarının diplerindeki yaprakların arasına gizlenen, rengi ve dokusuyla kamufle olan kuzugöbeğini bulmak ise tam bir uzmanlık işi. Toplayıcılar, gün boyu kilometrelerce yol kat ederek karış karış ağaç diplerini tarıyor. Deneyimli bir toplayıcı, verimli bir günde ortalama 1 ila 5 kilogram arasında ürün toplayabiliyor. Bu durum, özellikle kırsal mahallelerde yaşayan aileler için kısa sürede ciddi bir ek gelir anlamına geliyor.

Yaklaşık 40 yıldır dağlarda kuzugöbeği topladığını söyleyen 52 yaşındaki Fatma Kara, bu uğraşın kendileri için bir geçim kaynağından ziyade bir yaşam tarzı olduğunu vurguluyor. Kara, "Bu mantarın zamanı gelince sabah erkenden eşim ve çocuklarımla birlikte dağlara çıkarız. Karış karış gezeriz. Bazen 1 kilo, bazen 5-6 kilo bulduğumuz olur. İlk çıktığında kilosu 4 bin liraydı, şimdi bin 500 liraya düştü. Ama fiyatından ziyade onu bulmanın sevinci bambaşka. Evde otursak aklımız hep dağda kalır. Elin de belin de ağrısa hep dağlara çıkmak istersin. Bir tane bile bulsak çocuklar gibi seviniriz. Bu iş biraz hastalık gibi" ifadeleriyle Toroslar'daki bu kadim tutkuyu özetliyor.

Kuzugöbeği mantarı Türkiye'nin pek çok bölgesinde yetişse de Akseki ve çevresindeki Toros Dağları'ndan toplanan ürünler, aroması ve etli yapısıyla farklılık gösteriyor. Bin 800 rakıma kadar olan yüksek bölgelerdeki nem oranının ve kalsiyum açısından zengin toprak yapısının, mantarın kalitesini artırdığı belirtiliyor. Mehmet Kara, Toros kuzugöbeğinin sahil kesimlerindekilere göre çok daha lezzetli ve dayanıklı olduğunu, bu yüzden tüccarlar tarafından daha çok tercih edildiğini ifade ediyor. Mantarın özellikle güneş gören, karlı bölgelerden yeni temizlenmiş ve nemli ağaç diplerini sevdiğini belirten toplayıcılar, bu değerli besini "doğanın mucizesi" olarak tanımlıyor.

Akseki halkı, topladıkları mantarların tamamını satmak yerine bir kısmını kendi mutfakları için ayırıyor. Taze olarak tüketilenlerin yanı sıra, iplere dizilerek gölgede kurutulan kuzugöbekleri, kış aylarının en lüks azığı haline geliyor. Özellikle etli yemeklerde, pilavlarda ve yöreye özgü nohutlu sulu yemeklerde kullanılan kurutulmuş mantar, sofralara benzersiz bir aroma katıyor. Yüksek protein değeri ve tıbbi özellikleri nedeniyle dünya mutfağında da "gurme" ürünler arasında yer alan kuzugöbeği, Akseki kültürünün ayrılmaz bir parçası olmayı sürdürüyor.

Uzmanlar ve deneyimli yerel toplayıcılar, doğadan mantar toplayan vatandaşları "yalancı kuzugöbeği" (Gyromitra esculenta) konusunda da uyarıyor. Kuzugöbeği ile benzerlik gösteren ancak ciddi derecede zehirli olan bu tür, özellikle tecrübesiz toplayıcılar için büyük risk taşıyor. Latince adı 'Morchella esculenta' olan gerçek kuzugöbeği mantarının dünyada 40, Türkiye'de ise 10-15 civarında türü bulunuyor. Tüketim öncesinde mantarın türünden kesin olarak emin olunması hayati önem taşıyor.