Vücutta daha önce sessizce yerleşmiş olan bir virüsün yeniden harekete geçmesiyle ortaya çıkan zona hastalığı, genellikle ağrılı cilt döküntüleriyle kendini belli ediyor. Özellikle bağışıklık sistemi zayıflamış bireylerde görülen bu durum, halk arasında su çiçeğinin bir türü gibi düşünülse de, aslında onun bir “yeniden uyanmış” hali. Peki zona nedir, bulaşıcı mıdır, nasıl anlaşılır ve kimler risk altındadır?
ZONA HASTALIĞI NEDİR?
Zona, tıpta "Herpes Zoster" adıyla bilinen, Varicella-Zoster virüsünün yeniden aktifleşmesi sonucu ortaya çıkan bir enfeksiyondur. Aynı virüs daha önce su çiçeğine neden olur. Kişi su çiçeğini atlattıktan sonra virüs, sinir köklerinde inaktif hâlde kalır. Yıllar sonra bağışıklık sistemi zayıflarsa yeniden canlanarak zona hastalığını tetikleyebilir.
Hastalık, genellikle vücudun tek bir tarafında, sinir hattı boyunca döküntü, yanma ve batma hissiyle başlar. Ciltte küçük su kabarcıkları ve ağrılı lezyonlar oluşur.
ZONA HASTALIĞI BULAŞICI MIDIR?
Zona doğrudan başka bir kişiye geçmez. Ancak zona hastasında çıkan döküntülerle temas eden ve daha önce su çiçeği geçirmemiş kişiler, bu virüsü kaparak su çiçeği hastalığına yakalanabilir. Bu yüzden özellikle döküntü döneminde bebekler, hamileler ve bağışıklığı zayıf bireylerle temastan kaçınılması önerilir.
ZONA HASTALIĞI NEDEN OLUR?
Zona hastalığının temel nedeni, daha önce geçirilen su çiçeği enfeksiyonudur. Virüs yıllar boyunca sinir hücrelerinde sessiz şekilde bekler. Ancak şu durumlarda yeniden aktif hale gelebilir:
- Bağışıklık sisteminin zayıflaması
- Yoğun stres
- İleri yaş (özellikle 50 yaş üstü)
- Kanser, AIDS gibi bağışıklık düşürücü hastalıklar
- Kortizon gibi bağışıklık baskılayıcı ilaç kullanımı
Bu tetikleyicilerden biriyle karşılaşan vücut, virüse karşı yeterli savunma geliştiremez ve zona belirtileri başlar.
ZONA HASTALIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR?
Zona, genellikle vücudun bir bölgesinde ve tek taraflı şekilde görülür. En yaygın belirtiler şunlardır:
- Şiddetli ağrı, yanma ve batma hissi
- Ciltte kırmızı döküntüler ve su dolu kabarcıklar
- Hassasiyet ve karıncalanma
- Yorgunluk, halsizlik
- Bazı vakalarda düşük ateş
Döküntüler genellikle 7–10 gün içinde kabuk bağlar, ancak ağrı haftalarca sürebilir. Bu uzun süren ağrılı döneme postherpetik nevralji adı verilir.
ZONA KİMLERDE GÖRÜLÜR, NASIL KORUNULUR?
Zona hastalığı genellikle 50 yaş üstü bireylerde görülür. Ancak bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde daha genç yaşta da ortaya çıkabilir. Risk grubundakiler şunlardır:
- Yaşlılar
- Bağışıklık sistemi zayıf olanlar
- Organ nakli veya kemoterapi tedavisi görenler
- Yoğun stres altında olan bireyler
Korunma yolları:
- Bağışıklık sistemini güçlü tutmak
- Stresten uzak durmak
- Sağlıklı beslenmek
- Doktor önerisiyle zona aşısı yaptırmak (özellikle 50 yaş üstü için)
TEDAVİDE NE YAPILIR?
Zona hastalığında erken teşhis, tedavi sürecini kolaylaştırır. Tedavi yaklaşımları şu şekildedir:
- Antiviral ilaçlar: Virüsün çoğalmasını yavaşlatır, belirtileri hafifletir.
- Ağrı kesici ilaçlar: Ağrıyı kontrol altına alır.
- Lokal kremler veya losyonlar: Ciltteki kaşıntı ve tahrişi azaltır.
- İzole yaşam: Döküntü dönemi boyunca risk grubundaki kişilerle temastan kaçınılmalıdır.
