New York Times analizi: Savaş sonrası İran için 6 kritik senaryo

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında ülkedeki siyasi ve toplumsal tabloya ilişkin tartışmalar sürüyor. İran yönetiminden bazı üst düzey isimlerin hayatını kaybettiği ve çok sayıda sivilin yaşamını yitirdiği saldırıların ardından, Tahran yönetimi de bölgedeki ABD ve İsrail hedeflerine karşılık verdi. Orta Doğu’da gerilimi artıran gelişmeler sonrası ABD’nin önde gelen gazetelerinden New York Times’ta yayımlanan analizde, savaş sonrası İran için altı farklı senaryo değerlendirildi. Analizde yaklaşık 100 milyon İran vatandaşının geleceğinin belirsizlik içinde olduğu vurgulandı.

Analizde yer verilen ilk senaryoya göre İran’daki mevcut siyasi sistemin saldırılara rağmen varlığını sürdürebileceği ifade edildi.

İran devlet yapısının çok katmanlı olduğu ve özellikle Devrim Muhafızları gibi kurumların güçlü bir yapı oluşturduğu belirtildi. Bu nedenle üst düzey yetkililerin hayatını kaybetmesine rağmen sistemin tamamen çökmeyebileceği değerlendirildi.

Ayrıca dış saldırıların toplumda milliyetçi duyguları güçlendirebileceği ve halkın mevcut yönetim etrafında kenetlenmesine yol açabileceği de vurgulandı.

Analizde dikkat çekilen bir diğer ihtimal ise savaş sonrasında İran’da askeri yapıların daha güçlü bir konuma gelmesi.

Özellikle Devrim Muhafızları’nın ülkedeki en güçlü kurumsal yapılardan biri olması nedeniyle siyasi karar mekanizmaları üzerinde daha fazla etkili olabileceği ifade edildi.

Yeni bir dini lider seçilse bile gerçek siyasi gücün askeri kurumların elinde toplanabileceği ihtimali üzerinde duruldu.

New York Times analizinde bazı kesimler için mevcut krizin siyasi değişim fırsatı olarak görülebileceği de değerlendirildi.

İran’da uzun süredir devam eden ekonomik sorunlar ve toplumsal huzursuzlukların yeni bir siyasi süreci tetikleyebileceği belirtiliyor.

Ancak savaşın yarattığı yıkım ve dış müdahale tartışmalarının bu sürecin nasıl ilerleyeceği konusunda ciddi belirsizlik oluşturduğu da ifade edildi.

Analizde ele alınan senaryolardan biri de İran’da monarşi tartışmalarının yeniden gündeme gelmesi.

1979 İran Devrimi ile devrilen Şah’ın oğlu Rıza Pehlevi’nin yeniden siyasi sahnede rol alabileceğine dair tartışmaların bulunduğu belirtildi.

Ancak İran toplumunda dış destekli bir liderin geniş bir meşruiyet kazanmasının zor olabileceği değerlendirmesi de yapıldı.

Analizde İran devletinin zayıflaması veya çökmesi durumunda Orta Doğu’da daha büyük bir istikrarsızlık yaşanabileceği uyarısı da yer aldı.

İran gibi büyük bir ülkenin parçalanmasının göç hareketleri, silah kaçakçılığı ve bölgesel çatışmalar gibi yeni sorunları beraberinde getirebileceği ifade edildi.

Analizde yer verilen son senaryoya göre İran’da yaşanan ekonomik kriz ve toplumsal huzursuzluklar uzun vadede siyasi dönüşüm sürecini tetikleyebilir.

Ancak bunun gerçekleşebilmesi için savaşın sona ermesi ve İran halkının ülkenin geleceğine ilişkin kararları dış müdahale olmadan alabilmesi gerektiği vurgulandı.