Çevrenin korunması ve geri dönüşümün yaygınlaştırılması amacıyla Türkiye genelinde uygulanmaya başlanan Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi vatandaşlardan yoğun ilgi görürken, bazı içecek ve su üreticilerinin uygulamayı fiyat artışı gerekçesi olarak kullanması tartışmalara neden oldu. Depozito bedelinin yalnızca 1 lira olmasına rağmen bazı ürünlerde 3 ila 5 lira arasında değişen fiyat artışları görülmesi üzerine Ticaret Bakanlığı harekete geçti.
DOA sistemi kısa sürede yaygınlaştı
1 Temmuz itibarıyla ülke genelinde uygulanmaya başlayan Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemi, plastik, cam ve metal içecek ambalajlarının geri dönüşümünü artırmayı hedefliyor. Sistem kapsamında tüketiciler, depozitolu ambalajları belirlenen iade noktalarına teslim ederek şişe başına 1 lira depozito ücretini geri alabiliyor.
Uygulama, hem çevre kirliliğinin azaltılması hem de geri dönüştürülebilir atıkların ekonomiye yeniden kazandırılması açısından önemli bir adım olarak değerlendirilirken, vatandaşların sisteme gösterdiği ilgi de dikkat çekiyor.
Bazı markalar depozito sistemini zam gerekçesine dönüştürdü
Vatandaşların olumlu karşıladığı sistemin ardından bazı su ve içecek markalarının ürün fiyatlarında dikkat çeken artışlara gittiği öne sürüldü.
İddialara göre, yalnızca 1 liralık depozito bedelinin ürün fiyatına eklenmesi gerekirken bazı firmalar raf etiketlerinde 3 ila 5 lira arasında değişen zamlar uyguladı. Tüketiciler ise depozito uygulamasının fırsata çevrildiğini belirterek sosyal medya ve tüketici platformlarında duruma tepki gösterdi.
Sektörde yaşanan bu fiyat artışlarının, "operasyonel maliyet", "altyapı yatırımı" ve "uygulama giderleri" gibi gerekçelerle savunulduğu belirtilirken, tüketici temsilcileri söz konusu artışların gerçek maliyetleri yansıtmadığı görüşünü dile getirdi.
Tüketici temsilcilerinden fırsatçılık tepkisi
Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu, bazı firmaların depozito sistemini zam bahanesi olarak kullanmasını sert sözlerle eleştirdi.
Ağaoğlu, ambalaj üreticilerinin daha önce yürürlükte bulunan geri kazanım sistemi kapsamında zaten belirli yükümlülükleri yerine getirdiğini belirterek, DOA uygulamasının firmalara yeni ve ağır bir maliyet oluşturmadığını ifade etti.
Firmaların yılbaşından bu yana pilot uygulamalar sayesinde sisteme hazırlık yaptığını hatırlatan Ağaoğlu, çevre ve ülke ekonomisi açısından büyük önem taşıyan bu projede fırsatçılık yapılmasının kabul edilemeyeceğini vurguladı.
Ağaoğlu, depozito sistemi sayesinde milyonlarca ambalajın yeniden ekonomiye kazandırılacağını, ham madde ithalatının azalacağını, cari açığın düşmesine katkı sağlanacağını ve istihdamın destekleneceğini belirterek, işletmelerin kısa vadeli kazanç yerine ülke ekonomisini gözetmesi gerektiğini söyledi.
Ticaret Bakanlığı inceleme başlattı
Kamuoyunda oluşan tepkilerin ardından Ticaret Bakanlığı da konuya ilişkin yazılı açıklama yaptı.
Bakanlık açıklamasında, plastik, cam ve metal ambalajlı içeceklerde uygulanan depozito katılım payının güncellenmesi sonrasında bazı üretici ve satıcıların maliyet artışını aşan fiyat yükselişleri yaptığı yönünde tespitler bulunduğu belirtildi.
Açıklamada, konunun gecikmeden incelemeye alındığı, ulusal ve yerel marketler ile sektör temsilcilerinin maliyet artışının üzerinde yapılacak zamların haksız fiyat uygulaması kapsamında değerlendirileceği konusunda açık şekilde uyarıldığı ifade edildi.
Ambalajlı su üreticileri mercek altında
Ticaret Bakanlığı, özellikle ambalajlı su ürünleri başta olmak üzere ilgili içecek sektöründe üreticiler, tedarikçiler ve perakende satış noktalarına yönelik kapsamlı denetimlerin başlatıldığını duyurdu.
Denetimlerde maliyet artışıyla açıklanamayacak fiyat yükselişlerinin tespit edilmesi halinde, haksız fiyat uygulaması kapsamında idari yaptırımların uygulanacağı bildirildi.
Bakanlık, tüketiciyi mağdur eden uygulamalara karşı kararlı mücadele mesajı verirken, piyasa düzeninin korunması ve adil rekabet ortamının sürdürülebilmesi için gerekli tüm idari ve hukuki tedbirlerin alınmaya devam edeceğini vurguladı.
Amaç hem çevreyi hem tüketiciyi korumak
DOA sistemi, yalnızca geri dönüşüm oranlarını artırmayı değil, aynı zamanda doğal kaynakların daha verimli kullanılmasını da amaçlıyor. Yetkililer, uygulamanın doğru şekilde işletilmesi halinde hem çevrenin korunmasına hem de ülke ekonomisine önemli katkılar sunacağını belirtiyor.
Öte yandan Ticaret Bakanlığının başlattığı denetim sürecinin, depozito uygulamasını fırsata çevirmeye çalışan işletmelere yönelik önemli bir adım olduğu değerlendirilirken, tüketicilerin de fahiş fiyat uygulamalarıyla karşılaşmaları halinde ilgili kurumlara şikâyette bulunmaları isteniyor.
