Güvenlik ve savunma haberlerinde sıkça geçen EYP kavramı, özellikle terörle mücadele gündeminde kritik bir yer tutuyor. El Yapımı Patlayıcı anlamına gelen EYP’ler, standart mühimmatlara göre çok daha öngörülemez ve tehlikeli yapılarıyla biliniyor. Peki EYP nedir, açılımı ne anlama gelir ve neden bu kadar ciddi bir tehdit olarak görülür? İşte EYP hakkında merak edilen tüm ayrıntılar…
EYP NEDİR?
EYP nedir sorusu, son yıllarda güvenlik operasyonları ve haber başlıklarında sıkça karşımıza çıkıyor. EYP, askeri standartlara göre üretilmeyen, tamamen el yapımı ve doğaçlama yöntemlerle hazırlanan patlayıcı düzenekleri ifade eder. Bu tür patlayıcılar, genellikle terör örgütleri veya düzensiz silahlı gruplar tarafından kullanılır.
EYP’lerin en dikkat çekici özelliği, gizlenme biçimlerinin son derece farklı ve tahmin edilmesi zor olmasıdır. Bir yol kenarındaki taşın altında, terk edilmiş bir araçta, hatta sıradan bir ev eşyasının içinde bile EYP bulunabilir. Bu da onları hem askeri birlikler hem de siviller için ciddi bir tehdit hâline getirir. Bu nedenle EYP’ler, klasik patlayıcılardan çok daha yüksek risk taşır.
EYP AÇILIMI NEDİR?
EYP açılımı “El Yapımı Patlayıcı” şeklindedir. Uluslararası literatürde ise bu kavram “IED” yani Improvised Explosive Device olarak kullanılır. İsminden de anlaşılacağı gibi bu düzenekler, fabrikasyon bir mühimmat değildir ve belirli bir üretim standardına sahip değildir.
EYP’ler çoğu zaman ticari gübreler, kimyasal maddeler, yakıt ve basit elektronik parçaların bir araya getirilmesiyle oluşturulur. Standart bir mayın ya da el bombasından farkı da tam olarak burada ortaya çıkar. Çünkü EYP’ler, tamamen hazırlayan kişinin bilgi düzeyi ve yaratıcılığına bağlı olarak şekillenir. Bu durum, güvenlik güçleri için tespit ve imha sürecini çok daha karmaşık hâle getirir.
EYP NASIL ÇALIŞIR VE NEDEN BU KADAR TEHLİKELİDİR?
EYP’lerin tehlikesinin temel nedeni, öngörülemez yapılarıdır. Klasik mühimmatlarda patlama anı ve yöntemi bellidir. Ancak EYP’lerde bu durum tamamen değişkendir. Patlama uzaktan kumandayla, basınca duyarlı bir düzenekle ya da belirli bir zaman ayarıyla gerçekleşebilir.
Genel olarak bir EYP şu parçalardan oluşur: ana patlayıcı madde, patlamayı başlatan fünye, enerji kaynağı ve tetikleme mekanizması. Bu mekanizma bazen bir cep telefonu sinyali, bazen bir basınç plakası, bazen de basit bir zamanlayıcı olabilir. Bu çeşitlilik, EYP’leri hem tespit edilmesi hem de etkisiz hâle getirilmesi en zor tehditlerden biri yapar.
EYP TÜRLERİ VE KULLANIM ŞEKİLLERİ
El Yapımı Patlayıcılar, tetiklenme biçimlerine göre farklı gruplara ayrılır. En yaygın olanları uzaktan kumandalı EYP’lerdir. Bu tür düzenekler, kablo ya da kablosuz sinyallerle patlatılır. Bir diğer tür ise kurban tarafından tetiklenen EYP’lerdir. Basınç plakası ya da çekme teli gibi mekanizmalarla çalışır ve hedefin farkında olmadan patlamayı başlatmasına neden olur.
Zaman ayarlı EYP’ler ise belirlenen bir sürenin sonunda devreye girer. Bu tür patlayıcılar, kalabalık alanlar ve kritik noktalar için özellikle büyük risk oluşturur. Bu nedenle EYP’ler, asimetrik savaş ve terör eylemlerinde en sık kullanılan yöntemlerden biri olarak kabul edilir.
TSK VE EMNİYETİN EYP İLE MÜCADELESİ
Türkiye, EYP tehdidine karşı uzun yıllara dayanan bir tecrübeye sahiptir. Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde görev yapan Mayın ve El Yapımı Patlayıcı Tespit ve İmha ekipleri, bu alanda özel eğitim almış personelden oluşur.
Sinyal kesiciler, robotik imha sistemleri, dedektör köpekler ve insansız kara araçları, EYP ile mücadelede kullanılan başlıca unsurlardır. Özellikle yerli savunma sanayiinin geliştirdiği teknolojiler sayesinde, personelin can güvenliği en üst seviyede korunarak bu düzenekler etkisiz hâle getirilmektedir.
EYP GÖRÜLDÜĞÜNDE NE YAPILMALI?
Şüpheli bir paket, araç ya da nesne görüldüğünde EYP ihtimali asla göz ardı edilmemelidir. Böyle bir durumda en doğru yaklaşım, kesinlikle nesneye dokunmamak ve güvenli bir mesafe koymaktır. Ayrıca cep telefonu veya telsiz kullanmaktan kaçınılmalı ve durum derhal yetkililere bildirilmelidir.
EYP’ler sadece güvenlik güçlerini değil, sivil hayatı da doğrudan tehdit eden ciddi bir risktir. Bu nedenle bilinçli olmak ve şüpheli durumlarda hızlı hareket etmek, olası can kayıplarının önüne geçilmesinde hayati önem taşır.
