ABD Başkanı Donald Trump'ın NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile gerçekleştirdiği ortak basın toplantısında yaptığı açıklamalar, Türkiye ile ABD ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını araladı. Uzun yıllardır Ankara-Washington hattındaki en önemli başlıklardan biri olan CAATSA yaptırımları, Trump'ın "CAATSA yaptırımları kalkacak. Zamanı geldi." ifadelerinin ardından yeniden gündemin ilk sıralarına yerleşti.
Trump'ın açıklamaları, Türkiye'nin Rusya'dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemi nedeniyle uygulanan yaptırımların geleceğine ilişkin beklentileri artırdı. Ancak ABD hukuk sistemi gereği yaptırımların kaldırılması için yalnızca siyasi açıklamalar yeterli olmayabiliyor. Sürecin nasıl işleyeceği ve Trump'ın sözlerinin ne anlama geldiği uluslararası kamuoyu tarafından yakından takip ediliyor.
CAATSA YAPTIRIMLARI NEDİR VE NEDEN UYGULANIYOR?
CAATSA, İngilizce "Countering America's Adversaries Through Sanctions Act" ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçeye ise "ABD'nin Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası" olarak çevriliyor.
ABD Kongresi tarafından 2017 yılında kabul edilen yasa; İran, Rusya ve Kuzey Kore'ye yönelik ekonomik ve siyasi yaptırımları güçlendirmeyi amaçlıyor. Düzenleme, Temsilciler Meclisi'nde büyük çoğunlukla kabul edilirken, Senato'dan da yüksek oy oranıyla geçti. Ardından dönemin ABD Başkanı Donald Trump tarafından 2 Ağustos 2017 tarihinde imzalanarak yürürlüğe girdi.
Trump, yasayı imzalarken düzenlemeyi "ciddi şekilde kusurlu" olarak nitelendirmiş olsa da Kongre'nin güçlü desteği nedeniyle yürürlüğe girmesine engel olmadı. Türkiye açısından ise CAATSA'nın en önemli sonucu, Rusya'dan satın alınan S-400 hava savunma sistemi nedeniyle ABD tarafından yaptırım uygulanması oldu. Bu süreçte Türkiye, F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı'ndan çıkarıldı ve Savunma Sanayii Başkanlığı başta olmak üzere bazı kişi ve kurumlara yaptırımlar getirildi.
TÜRKİYE'YE UYGULANAN CAATSA YAPTIRIMLARI NELERDİ?
ABD yönetimi, Aralık 2020'de Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarını resmen devreye aldı.
Uygulanan yaptırımlar kapsamında öne çıkan başlıklar şunlar oldu:
- Savunma Sanayii Başkanlığına ABD ihracat lisanslarında kısıtlama getirildi.
- ABD finans kuruluşlarından kredi ve finansman imkanları sınırlandırıldı.
- Savunma Sanayii Başkanlığı yöneticilerine yönelik vize ve mal varlığı tedbirleri uygulandı.
- ABD ile savunma sanayii alanındaki bazı iş birlikleri askıya alındı.
- Türkiye, F-35 savaş uçağı programından çıkarıldı.
Bu yaptırımlar, iki NATO müttefiki arasındaki ilişkilerde uzun süre tartışma konusu oldu.
TRUMP CAATSA YAPTIRIMLARI İÇİN NE DEDİ?
NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ortak basın toplantısı düzenleyen ABD Başkanı Donald Trump, CAATSA yaptırımlarına ilişkin soruyu doğrudan yanıtladı.
Trump açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"CAATSA yaptırımları kalkacak. Zamanı geldi. Dostlarımı yaptırımlarla boğmak istemiyorum."
ABD Başkanı ayrıca Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve ekibinin konu üzerinde çalıştığını belirterek dost ülkelere yaptırım uygulanmasının doğru olmadığını düşündüğünü ifade etti. Trump'ın açıklamaları, Washington yönetiminin Türkiye politikasında yeni bir yaklaşım benimseyebileceği yönünde yorumlandı.
CAATSA YAPTIRIMLARI KALKTI MI?
Trump'ın açıklaması kamuoyunda büyük yankı uyandırsa da, haberin yayımlandığı saat itibarıyla CAATSA yaptırımlarının resmen kaldırıldığına ilişkin ABD tarafından yayımlanmış hukuki bir karar veya yürürlüğe giren resmi düzenleme bulunmuyor.
Başkanın "kaldırılacak" yönündeki açıklaması, sürecin başlatılacağına işaret ederken, yaptırımların tamamen sona ermesi için ABD iç hukukunda izlenmesi gereken idari ve hukuki prosedürlerin tamamlanması gerekiyor. Bu nedenle mevcut durumda Trump'ın açıklaması siyasi iradeyi ortaya koyarken, yaptırımların fiilen sona ermesi için resmi adımların atılması bekleniyor.
CAATSA'NIN KALKMASI TÜRKİYE İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması halinde Türkiye ile ABD arasındaki savunma sanayii ilişkilerinde yeni bir dönemin başlaması bekleniyor.
Uzmanlara göre olası gelişmeler arasında şu başlıklar öne çıkıyor:
- Savunma sanayii alanındaki ihracat kısıtlamalarının gevşetilmesi.
- İki ülke arasındaki askeri iş birliğinin yeniden hız kazanması.
- Savunma projelerinde yeni ortaklıkların gündeme gelmesi.
- Türkiye-ABD ilişkilerinde diplomatik normalleşmenin güçlenmesi.
- Ekonomik ve yatırım ilişkilerinde güven ortamının artması.
Ancak F-35 programına yeniden dönüş gibi konuların yalnızca CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasıyla çözülemeyeceği, bunun için ayrıca siyasi ve teknik müzakerelerin yürütülmesi gerektiği değerlendiriliyor.
