ABD ile İran arasında yürütülen temaslarda varılan 14 maddelik mutabakat zaptının ayrıntıları kamuoyuna açıklandı. Üst düzey bir ABD’li yetkilinin telekonferansla basın mensuplarına aktardığı bilgiler, iki ülke arasındaki gerilimin azaltılması ve bölgesel çatışmaların sonlandırılmasına yönelik kapsamlı bir çerçeve ortaya koydu.
Metinde; askeri çatışmaların durdurulmasından yaptırımların kaldırılmasına, nükleer programdan Hürmüz Boğazı’nın statüsüne kadar birçok kritik başlık yer aldı.
Çatışmaların sona erdirilmesi ve yeni güvenlik düzeni
Mutabakatın ilk maddelerine göre ABD ve İran ile müttefikleri, tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı şekilde sona erdirilmesini kabul etti. Taraflar, birbirlerine karşı güç kullanmama ve tehditte bulunmama taahhüdünde bulundu.
Ayrıca Lübnan başta olmak üzere bölgedeki tüm çatışma alanlarında egemenlik ve toprak bütünlüğünün korunacağı vurgulandı.
60 gün içinde nihai anlaşma hedefi
Belgede, tarafların en geç 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya ulaşmayı hedeflediği belirtildi. Bu sürenin karşılıklı mutabakatla uzatılabileceği ifade edildi.
Deniz ablukasının kaldırılması ve askeri çekilme
Mutabakat kapsamında ABD’nin, İran’a yönelik deniz ablukasını aşamalı olarak kaldıracağı ve 30 gün içinde tamamen sona erdireceği aktarıldı.
Süreç içinde gemi trafiğinin savaş öncesi seviyelere uygun şekilde yeniden düzenleneceği, ayrıca ABD’nin bölgedeki bazı askeri unsurlarını geri çekeceği kaydedildi.
Hürmüz Boğazı ve deniz trafiği düzenlemesi
İran’ın, Hürmüz Boğazı üzerinden ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak için gerekli düzenlemeleri yapacağı belirtildi. Bu kapsamda geçişlerin belirli bir süre ücretsiz ve güvenli şekilde sağlanması hedefleniyor.
Ayrıca bölge ülkeleriyle koordinasyon içinde boğazın gelecekteki yönetimine ilişkin müzakerelerin sürdürüleceği ifade edildi.
Ekonomik paket: 300 milyar dolarlık yeniden inşa planı
ABD’nin, İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için bölgesel ortaklarla birlikte en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlamayı kabul ettiği bildirildi.
Bu kapsamda finansal işlemler için gerekli lisans ve izinlerin sağlanacağı da metinde yer aldı.
Yaptırımların kademeli kaldırılması
Mutabakata göre ABD ve İran, Birleşmiş Milletler kararları ve tek taraflı yaptırımlar dahil olmak üzere tüm ekonomik yaptırımların aşamalı olarak kaldırılması konusunda uzlaştı.
Nükleer programda yeni çerçeve
İran, nükleer silah geliştirmeyeceğini ve edinmeyeceğini resmen teyit etti. Nükleer materyallerin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminde kontrol altına alınacağı ve belirlenen mekanizmalarla düzenleneceği ifade edildi.
Fonların serbest bırakılması ve ekonomik rahatlama
ABD, İran’a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılacağını ve bankacılık işlemleri dahil tüm finansal kanalların yeniden açılacağını taahhüt etti.
Mevcut durumun korunması ve geçiş süreci
Nihai anlaşma imzalanana kadar tarafların mevcut durumu koruyacağı, yeni yaptırımlar uygulanmayacağı ve askeri yığınak yapılmayacağı bildirildi.
İzleme mekanizması kurulacak
Mutabakatın uygulanmasını denetlemek üzere iki ülkenin ortak bir yürütme mekanizması kuracağı açıklandı.
Nihai anlaşma BM Güvenlik Konseyi’ne taşınacak
Sürecin sonunda imzalanacak nihai anlaşmanın, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla uluslararası hukuk zemine taşınacağı ifade edildi.
Kaynak: İHA
